Met L’Étranger waagt François Ozon zich aan een van de meest vertaalde Franse klassiekers van de vorige eeuw. Albert Camus’ roman uit 1942 — het eerste deel van een vierluik over de absurditeit van het bestaan — kreeg in het verleden slechts één half geslaagde filmversie van Luchino Visconti in 1967. Camus zelf weigerde elke verfilming, bang dat zijn filosofische kern verloren zou gaan. Toch brengt Ozon, na eerdere literaire adaptaties als Été 85 en Tout s’est Bien Passé, opnieuw een subtiele herlezing van een bestaand werk, waarin vorm en idee elkaar behoedzaam aftasten. De film ging in wereldpremière op het Filmfestival van Venetië, waar hij meteen werd opgemerkt als een van zijn meest sobere en doordachte werken.
De essentie blijft onaangeroerd. Meursault, een kantoormedewerker in het koloniale Algerije van 1938, krijgt het bericht dat zijn moeder gestorven is. Zonder spoor van verdriet woont hij de begrafenis bij en begint de volgende dag een affaire met Marie. Zijn leven kabbelt voort in een mist van onverschilligheid, tot een verzengend hete stranddag met buurman Raymond Sintès eindigt in een moord. De vraag of Meursault veroordeeld wordt om zijn daad of om zijn gebrek aan emoties, blijft — net als bij Camus — onbeantwoord.
Ozon blijft trouw aan de geest van het boek, maar durft tegelijk te interpreteren. Zijn Meursault, vertolkt door een uitmuntende Benjamin Voisin, is minder een mens van vlees en bloed dan een incarnatie van een gedachtegoed, een belichaming van apathie die gepaard gaat met een stoïcijnse gezichtsuitdrukking. In tegenstelling tot de theatrale Marcello Mastroianni in Visconti’s versie gebruikt Ozon geen voice-over, waardoor een voelbare afstand ontstaat tussen Meursault emoties en de wereld om hem heen, versterkt door uitgerekte stiltes en trage blikken. De visuele soberheid onderstreept dat isolement samen met de keuze voor stijlvolle zwart-wit beelden, die het geheel nog een grotere intimiteit geven. Zo observeert een standvastige camera Meursault met dezelfde kilte en precisie waarmee hij zelf naar de wereld kijkt.
Wat deze nieuwe adaptatie onderscheidt, is de manier waarop Ozon kleine verschuivingen inbrengt die Meursaults karakter verder uitdiepen. Wanneer Marie hem in de gevangenis bezoekt, spreekt hij voor het eerst openlijk over zijn afkeer van leugens en schijn. Hij verwijst naar een krantenartikel waarin iemand wordt vermoord omdat hij zich anders voordeed dan hij was. Ook laat Ozon de film niet eindigen in abstractie, maar plaatst hem terug in de wereld. Waar Camus de koloniale context van Frans-Algerije grotendeels op de achtergrond liet, maakt Ozon die literaire afstand zichtbaar. Hij opent zijn film met archiefbeelden van Algerije vóór de onafhankelijkheid en eindigt met een scène waarin de Arabische slachtoffers een naam krijgen.
Of Meursault veroordeeld wordt om zijn daad of om zijn onverschilligheid blijft, ook hier, in het midden zweven. Daarmee brengt hij een verdienstelijk eerbetoon aan Camus met een script dat nog steeds zeer trouw blijft aan de originele tekst. Ozon duikt, met zijn sensuele en minimalistische mise-en-scène, diep in het absurde, de schuld en de onverschilligheid, thema’s die ook vandaag ons begrip van recht, vrijheid en het vreemde in onszelf blijven bevragen.
