Een van de betere beeldverhalen die deze zomer ter hand genomen kunnen worden, vloeide uit de tekenpen van Aimée de Jongh. Zestig lentes, dat de Nederlandse, veelzijdige tekenaar maakte naar een scenario van Ingrid Chabbert, vormt de laatste aanvulling in de Vrije Vlucht-collectie.
Vorig jaar, bij het verschijnen van Dagen van zand, was al duidelijk dat u met Ingrid Chabbert een boek zou maken. Dat het er nu al is, wijst op een vlotte samenwerking?
de Jongh: “Het eerste contact met Ingrid dateert van 2018. Ik ben vrij snel schetsen beginnen maken, maar had het gevoel dat het boek niet op het juiste moment kwam. Op dat ogenblik had ik net Bloesems in de herfst gemaakt, dat eveneens gaat over ouderenliefde. Twee boeken achter elkaar uitbrengen rond hetzelfde thema, leek me niet zo slim. Voor je het weet, ben je een one trick pony.
Ik heb Ingrid voorgesteld om nog enkele jaren te wachten, zodat ik eerst iets anders kon doen. Dat werd Dagen van zand, waar ik zo’n drie jaar aan gewerkt heb.”
Hoe ontstaat een samenwerking tussen stripauteurs? In dit geval ligt er een land tussen jullie in.
de Jongh: “We hebben elkaar ontmoet in dat land, tijdens het Fête de la BD in Brussel. Ik was samen met Ingrid aan het signeren bij Dargaud. We kenden elkaars werk en raakten aan de praat. Ingrid vertelde dat ze een scenario had dat al goedgekeurd was om opgenomen te worden in Air Libre van Dupuis, maar dat er nog geen tekenaar was. Nadat ze Bloesems in de herfst had gezien, dacht ze: Aimée past hier wel bij. En het bleek het soort scenario te zijn dat ik mooi vind.”
Hoe bepaalt u dat? Moet u zich bijvoorbeeld kunnen herkennen in het hoofdpersonage? Of er op z’n minst begrip voor kunnen opbrengen?
de Jongh: “Ik denk het wel. Je moet je als schrijver en tekenaar kunnen vinden in je personage, of in diens leefwereld. Ik had in dit geval het geluk dat het scenario al geschreven was, dus eigenlijk was het Ingrids taak om zich het personage eigen te maken. Wat ze heel goed gedaan heeft: Josy komt niet over als een oude vrouw, ik vind haar heel levendig en energiek.
Veel mensen denken: ‘oh, het gaat weer over oude mensen’, maar dat is volgens mij helemaal niet zo. Josy lijkt misschien ouder qua leeftijd, maar mensen worden vandaag ook zo oud, zestigers zijn geen oude oma’s en opa’s meer, het zijn gewoon mensen die al wat jaren achter de rug hebben. Voor hetzelfde geld leven ze nog vijftig jaar.”
Zit er veel van Chabbert in Josy volgens u?
de Jongh: “Het is niet Ingrid zelf. Tijdens interviews die we samen voor de Franse pers gedaan hebben, vertelde Ingrid dat Josy gebaseerd is op een vriendin van haar. Al is het geen echte biografie: de vrouw in kwestie heeft op latere leeftijd de keuze gemaakt om weg te gaan bij haar gezin en uit de kast te komen. Dat gebeurt niet in het boek, Josy komt niet uit de kast. Wat ze wel doet, is haar seksualiteit herontdekken, net als haar oriëntatie.”
Dat weg gaan uit haar gezin gebeurt op iconische wijze: in een Volkswagenbusje.
de Jongh: “Eerst ging het om een caravan, maar dat hebben we veranderd in het busje. Kijk, Josy wordt zestig, wat wil zeggen dat ze opgegroeid is in de jaren 1970. Voor de vrijheid van haar jeugd, haar tienerjaren, daar bestaat een symbool voor: het Volkswagenbusje. Alle hippies in die tijd hadden zo’n busje. Ons idee was dat Josy er ook eentje had, dat in de garage heeft gezet met het idee: misschien doe ik daar ooit nog wel eens iets mee. En op het moment dat ze zestig wordt, besluit ze om te vertrekken in dat busje. Het is een symbool van de vrije liefde, van vrijheid, een soort tweede jeugd. En voor mij als tekenaar is het leuk om te tekenen, zo’n icoon. Leuker dan een caravan.” (lacht)
Vorig jaar was u heel enthousiast om een boek te maken voor de Vrije Vlucht-collectie. Zorgt het gewicht van die naam voor stress?
de Jongh: “Een beetje wel. De collectie heeft inderdaad een naam met een zwaarte. Zelf lees ik die boeken al sinds ik jong was. In de bibliotheek in ons dorp hadden ze kinderstrips en Vrije Vlucht-strips. Toen ik 11 of 12 was, vond ik de kinderstrips te kinderachtig en ging ik automatisch naar de Vrije Vlucht-strips. Dan las ik De fotograaf van Emmanuel Guibert, wat ik nog steeds een heel goede strip vind, of Sarajevo Tango van Hermann, die ik toen zeker vijf keer gelezen heb. Daarbij dacht ik ‘wow, tof dat dit kan in de strip’.”
Misschien ligt het aan het feit dat niet alles vertaald wordt naar het Nederlands, maar het lijkt alsof de impact van Vrije Vlucht vandaag minder groot is dan enkele decennia geleden.
de Jongh: “In Nederland misschien. In België weet ik het niet. In Frankrijk denk ik dat ze nog behoorlijk groot is. Daar is onlangs Madeleine, résistante verschenen, ik weet niet of die al vertaald is, maar in Frankrijk is dat een bestseller geworden. De reeks heeft er dus nog betekenis.”
Zestig lentes verschijnt eveneens in het Frans. Hoe doet het boek het daar?
de Jongh: “Het boek is in Frankrijk eerder verschenen. We hebben te horen gekregen dat de tweede druk aangekondigd is. Dat betekent dat er zo’n 15.000 exemplaren verkocht zijn, wat heel erg veel is. Natuurlijk is Frankrijk een heel groot stripland, misschien is zo’n getal daar minder indrukwekkend, maar voor mij is dat heel veel. Ik denk dat je in Nederland gemiddeld tussen de 2.000 en de 5.000 exemplaren verkoopt, en dan heb je een heel goed boek. Met Dagen van zand zat ik daar boven, maar dat boek heeft ontzettend veel aandacht gekregen. Mijn andere boeken zitten rond de 4.000-5.000 stuks.”
4.000 stuks: dat blijkt bijna als een realitycheck, zeker wanneer je zou denken dat iedereen strips leest.
de Jongh: “Onlangs was ik in Frankrijk, in een of ander groot station, waar ik op een trein moest wachten. Er was een boekwinkeltje, en daar lag Zestig lentes. Ik dacht: dit is hoe het moet zijn, je haalt op het station een koffietje, je ziet strips liggen en neemt er eentje mee voor op de trein. Maar dat kan je je in Nederland helemaal niet voorstellen. Daar hebben we de Bruna, waar je alleen bestsellers en tijdschriften vindt. Je zal Zestig lentes daar nooit tegenkomen. Ik raad andere tekenaars dan ook aan om over de grens te kijken: daar is zoveel meer publiek voor je werk.”
We hebben het gehad over Dagen van zand en Zestig lentes, maar eigenlijk is daartussen nog een boek verschenen: Bestemming Canada, dat enigszins onder de radar gepasseerd lijkt. Nochtans is het een boeiende collectie kortverhalen, die er mede dankzij u gekomen is.
de Jongh: “Het was een opdracht van het consulaat in Toronto, Canada. In 2019 was ik daar te gast en kreeg ik de vraag om een project op te starten. Erik de Graaf, een collega-striptekenaar, en ik hebben het initiatief genomen om een boek te maken over Nederlandse immigranten in Canada. Het oorspronkelijke idee was dat we met tien tekenaars naar Canada zouden gaan om er migranten te ontmoeten, tijd met hen door te brengen, ze te interviewen, hun verhalen op te schrijven. Toen kwam corona en konden we niet meer gaan. We hebben het format enigszins aangepast en via Zoom mensen geïnterviewd die ooit uit Nederland vertrokken zijn.
Ik vind dat het heel mooi geworden is. Migratie is van alle tijden en het is een onderwerp dat me heel erg boeit. Ik denk dat mijn volgende project ook over immigratie zal gaan.”
Staat er al iets concreet op stapel?
de Jongh: “Ik had recent een gesprekje met wat collega’s en ik zei toen dat de laatste keer dat ik een potlood op papier gezet heb, waarschijnlijk de laatste pagina van Zestig lentes was. Daarna ben ik alleen maar bezig geweest met e-mails, reizen en promotie. Ik ben helemaal niet meer aan het tekenen, en dat is best jammer.
Deze zomer ga ik genieten van het tekenen, van vrij werken, niet voor een boek of een opdrachtgever, maar gewoon lekker tekenen, zoals vroeger. En ik hoop in het najaar langzaam te beginnen met een volgend plan, een nieuw boek. Ik heb wel wat ideeën, maar nog niets dat me heel veel vuur geeft, zoals Zestig lentes of Dagen van zand. Daar krijg ik echt een boost van oh, ik wil nu beginnen!“
