Mastodon zou met zijn vierde album uitverkopen, Mastodon zou de progressieve toer opgaan, Mastodon zou zich wagen aan heuse songs (nee toch!), Mastodon zou ten onder gaan aan zijn megalomanie. Quatsch! Als Crack The Skye iets bewijst, dan is het wel dat de heerschappij van de band nog niet voorbij is.
Wat dat progressieve element betreft: natúúrlijk suddert Crack The Skye in een ambitieus, zelfs pretentieus sausje dat voor een groot deel steunt op ultracomplex spel en technisch onderlegd vakmanschap! Maar was dat ooit anders ? Ook op hun oudere werk maakten ze zich immers regelmatig schuldig aan verdachte songlengtes, kromme structuren, geschift gepingel en foute totaalconcepten. Het verschil is dat het oudere werk verpakt was in veel extremere metal, een onaflatende aanval op het gehoor, een ideeëndiarree. Debuutalbum Remission (2002) is nog steeds een onwaarschijnlijk vermoeiende plaat die barst van de drukte en duizelingwekkende furie. Op Crack The Skye wordt de verbluffende virtuositeit van Mastodon voor het eerst gekanaliseerd in vrij toegankelijke songs die nu veel meer ademruimte krijgen.
Een andere terugkerende opmerking is dat Mastodon plots in staat zou zijn om échte songs te schrijven. Songs met een kop en een staart en inhoud. Onzin. Een band die "March Of The Fire Ants", "Blood And Thunder" of "The Wolf Is Loose" in elkaar kan boksen, die heeft nog maar weinig te bewijzen. Het is echter pas met Crack The Skye dat het duizelingwekkende peil van de band het nodige krediet krijgt, ook van volk dat doorgaans geen uitstaans heeft met het genre. Crack The Skye is niet beter (of minder spectaculair) dan Leviathan (2004) of Blood Mountain (2006), maar opnieuw een bewijs van de genialiteit van Mastodon. Dat ze toegankelijker kunnen worden zonder aan geloofwaardigheid en creativiteit te moeten inboeten, daarin schuilt de enorme waarde van Crack The Skye.
Zeven songs in vijftig minuten en een band die nog steeds in volle ontwikkeling lijkt. De drumfanaten zullen het vast niet appreciëren, maar opnieuw heeft octopusman Brann Dailor een stap teruggezet. Zijn spel is nog steeds voldoende om de betere drumschool een jaar bezig te houden, maar het klinkt niet meer als een ononderbroken fill van vijftig minuten. Ook opmerkelijk: de gromzang van bassist Troy Sanders moet opnieuw meer wijken voor de lijzige stijl van gitarist Brent Hinds, die steeds meer naar voren geschoven wordt als het gezicht van de band. Dat neemt echter niet weg dat zowel Dailor, Sanders als Hinds de zang van opener "Oblivion" voor hun rekening nemen, en elk met een eigen stijl die weinig gemeen heeft met het brullen en grauwen van vroeger.
Bij die eerste song wordt ook al duidelijk dat dit de meest trippende plaat van de band is, maar beluister dit werk met hoofdtelefoon, en dan pas wordt duidelijk wat een wonderbaarlijk gevoel voor flow de band heeft, hoe sterk producer Brendan O’Brien zijn sterktes in de verf weet te zetten en hoe goed elk detail klopt. Crack The Skye barst van de ideeën, zowel muzikaal als tekstueel, maar alle elementen gaan daarbij hand in hand alsof nooit een andere uitvoering kon bestaan. Of het nu gaat om de verrassende cleane en melodieuze solo’s, de riffkettingen, aanstekelijke zanglijnen of technische hoogstandjes (afsluiter "The Last Baron" is griezelig perfect in z’n gecontroleerde zotheid), één ding is duidelijk: dit plaatje klopt tot in de details. Tekstueel is het dan wel een vreemde combinatie — tsaristisch Rusland, afscheid van een beminde, kosmische blabla — de band geraakt er probleemloos mee weg.
De enige vrij ’directe’ song is vooruitgeschoven single "Divinations". Een banjo-intro en vervolgens: rocken. Nergens zo overdonderend en heavy als de vorige platen, maar even effectief. "Ghost Of Karelia" lijkt de enige song die van een iets lager niveau is dan de rest, een handvol songs dat dieper in een traditie van metal en progressieve rock duikt en die weet om te buigen in een hedendaagse variant. Luister hoe de band in "Quintessence" melancholie afwisselt met verwoestende passages, opent met sfeerzetting à la Pink Floyd, om te eindigen met een aan Neurosis verwante finale. Scott Kelly, voorman bij die band, mag voor de derde keer op rij een bijdrage leveren. Deze keer is dat op de titelsong, waarmee de band lijkt te knipogen naar QOTSA, een band die ook geleid wordt door een beperkte zanger die zijn tekort inventief aanpakt.
Geen mens die echter zal ontkennen dat de kern van Crack The Skye vervat zit in sleutelsong "The Czar" en afsluiter "The Last Baron", samen goed voor de helft van het album en het beste bewijs van de onvermoeibaar avontuurlijke aard van het beest. Hoe de band het donkerste van King Crimson en het etherische van Pink Floyd weet te vertalen in natuurlijk aanvoelende dynamiek en een afwisseling van weemoedige passages en haast radiovriendelijke rock, het dwingt ontzag af. Het uptempo middenstuk van "The Czar" blijft een favoriet, en het moet dan nog gevolgd worden door het mooiste moment uit de Mastodon-geschiedenis, dat volgt rond 7:43: Hinds met z’n "spiraling up through the cracks in the sky". "The Last Baron" is eigenlijk al even indrukwekkend. Nooit zo’n geslaagde combinatie van prog, klassieke hardrock, Queen (die musicalvocalen!) en metalwaanzin gehoord.
Crack The Skye is anders en (vooral) minder extreem dan zijn voorgangers, maar de lat blijft op dezelfde hoogte hangen. Het album laat een band horen die op de top van zijn kunnen zit en er op dit ogenblik waarschijnlijk zelfs in zou slagen om een R&B-plaat af te leveren zonder aan identiteit en kwaliteit in te boeten. Crack The Skye is een schitterende diamant in een universum van ordinaire kiezelsteentjes en een voorbeeld van metalgeschiedenis die rockgeschiedenis wordt. Of ook: vierde classic op rij! De 00’s zijn van Mastodon.
