Whale Rider




Onder vrijwel unanieme loftuigingen de zalen binnengerold, en
voorzien van de soort van plot en thematiek waar het verzameld
filmjournaille nog wel eens wild van kan worden, lijkt ‘Whale
Rider’ mij voorbestemd om een lang leven te lijden als
arthousefilm, en vervolgens in middelbare scholen overal ten lande
grijs gedraaid te worden. Soms heb je films die voorspelbaar zijn,
af en toe zijn het de reacties op films die je van mijlenver ziet
aankomen. Een verhaal over de spirituele band tussen een
twaalfjarig meisje en een school walvissen, aangedikt met thema’s
zoals de generatiekloof tussen kinderen en hun ouders, traditie,
mannelijk chauvinisme en het vasthouden aan de eigen cultuur? Dat
kan niet missen, die film wordt de hemel ingeprezen.

Niet dat al het positieve nieuws dat u over ‘Whale Rider’ hebt
gehoord, daarom verkeerd is – wel in tegendeel, dit Nieuw-Zeelandse
drama bevat een aantal betoverende momenten en is ongemeen knap in
beeld gezet. Maar er zal ongetwijfeld een groot deel van het
publiek zijn, dat dit saai vindt, of overdreven zweverig, en als ik
helemaal eerlijk ben, hebben ook zij niet helemaal ongelijk.

Net als Lee Tamahori’s schitterende film ‘Once Were Warriors’,
biedt ‘Whale Rider’ een blik op het leven van de Maori. Volgens de
legende werd Paikea, de walvisruiter, als eerste aan de kust van
Nieuw Zeeland gedropt door zo’n beest, en sindsdien worden de
mannelijke afstammelingen van Paikea al meer dan 1000 jaar lang
consequent tot stamhoofd uitgeroepen. Porourangi, zoon van het
huidige opperhoofd, wordt vader van een tweeling – een jongen en
een meisje. Maar het jongetje sterft, net zoals zijn moeder, en al
wat er overblijft, is het meisje, dat Porourangi symbolisch Paikea
noemt. Koro, het opperhoofd en de grootvader van Paikea, krijgt de
opvoeding van het meisje op zich geschoven nadat Porourangi zijn
verdriet ontvlucht naar de andere kant van de wereld – Frankrijk,
Duitsland. Hij houdt van zijn kleindochter, maar kan niet
aanvaarden dat een meisje ooit opperhoofd zou worden, en gaat
bijgevolg op zoek naar alternatieven. Alle pogingen van Paikea om
haar grootvader te overtuigen van haar bekwaamheden en haar
vermogen om een soortement mentale connectie met de walvissen te
onderhouden, lijken nutteloos.

Dat soort van verhaaltje nodigt uit om te vervallen in melige
Hollywoodtoestanden, maar één van de grote krachten van ‘Whale
Rider’ is juist de manier waarop regisseur Niki Caro dat soort van
vallen weet te vermijden. Het zou natuurlijk erg makkelijk zijn
geweest om de stugge grootvader als boeman af te schilderen, of de
afwezige vader als een onverantwoordelijke flierefluiter die te
ellendig is om z’n eigen dochter op te voeden. Maar nee, Caro gaat
de andere weg op, en probeert haar personages zoveel mogelijk
nuances mee te geven. Tijdens het hele conflict tussen Paikea en
Koro, waarbij zij hem probeert te bewijzen dat een meisje net zo
goed als een jongen het dorp kan leiden, twijfelen we er geen
moment aan dat Koro van z’n kleindochter houdt. Hij zit alleen te
zeer vastgeroest in eeuwenoude tradities, en in het stramien van de
samenleving die hij leidt, om een dergelijke stap vooruit te kunnen
zetten. Net zo is Porourangi wel degelijk een liefdevolle vader,
die wanneer hij naar huis komt, perfect met z’n dochter kan
communiceren en haar zelfs uitnodigt om met hem mee te gaan naar
Europa. Niets of niemand in deze film is zwart-wit.

Waar de personages daarentegen door gedefinieerd worden, is door
hun keuze voor een leven volgens de traditionele Maori-principes,
of niet. Porourangi vlucht weg, wil zo weinig mogelijk te maken
hebben met de cultuur waar hij zo’n pijnlijke herinneringen aan
overhoudt. Paikea wil dan weer niet liever dan bewijzen dat ze die
cultuur waard is. Voor Westerse Europeanen, bij wie een gevoel van
traditie of culterele gebondenheid voor het grootste gedeelte al
lang geleden verdwenen is, valt die problematiek misschien moeilijk
te begrijpen. Maar kijk naar de manier waarop traditie en algemeen
geldende waarden nog steeds een rol spelen in de Islamitische of
Joodse cultuur, en je ziet dat ‘Whale Rider’ wel degelijk een
onderwerp aansnijdt dat voor veel mensen nog steeds pertinent in
hun leven aanwezig is.

Dat alles en nog veel meer, verpakt Niki Caro in een zwaar
symbolisch geladen film – we krijgen visuele motiefjes van bewolkte
hemels, zwemmende walvissen en strakke close-ups van de ogen van
onze personages, en af en toe krijgen we zelfs een “money shot”,
waar het woord “symbool” in gigantische neonletters op lijkt te
staan. De staf van Koro die door het zeewater wordt verzwolgen,
bijvoorbeeld. Of de boot van Porourangi die jarenlang staat te
vermolmen. Dat soort van momenten worden regelmatig herhaald, de
hele film lang, en in combinatie met het rustig tempo dat Caro erop
nahoudt, zorgt dat ervoor dat termen zoals “lyrisch” en “kabbelend”
werden bovengehaald om ‘Whale Rider’ te beschrijven. En het mag
algemeen geweten zijn dat “lyrisch” en “kabbelend” maar net over de
grens van “langdradig” liggen.

‘Whale Rider’ begint als een charmant, soms van een onschuldig
maar o zo fijn gevoel voor humor getuigend portret van een
samenleving die dreigt te verdwijnen, maar naarmate onderwerpen
zoals de verbondenheid tussen mens en natuur meer naar het voorplan
treden, wordt ook de drijvende kracht achter de film op een lager
pitje gezet. Na een uur beginnen de herhalingen op te vallen, en
zou het best kunnen zijn dat er al eens een schuine blik op het
horloge geworpen wordt. De toon van het verhaal wordt zweveriger,
en leidt tot een finale die dan wel prachtig in beeld is gezet (de
onderwaterfotografie in ‘Whale Rider’ is om van te smullen), maar
die ook nogal fel smaakt naar het soort van cinema waar het
gemiddelde lid van Greenpeace dol op zou zijn. Mensen kunnen best
praten met de dieren, maar ze moeten het willen. Had Dr. Dolittle
dàt nog mogen meemaken!

Voeg daar nog aan toe dat er uitstekend wordt geacteerd door
Keisha Castle-Hughes als Paikea, die enorme hoeveelheden naturel op
het scherm spat, en door Rawiri Paratene als Koro, de stoïcijnse
grootvader die al z’n teksten bromt met de bariton van een
verstokte Gauloise-roker, en u hebt ‘Whale Rider’. Een mooie, maar
langzame film, die zeker niet naar ieders smaak zal zijn.

Lees de bespreking van de soundtrack
van ‘Whale Rider’ !
http://www.whaleriderthemovie.co.nz/

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vijf − 4 =