Met Dune, Blade Runner 2049 en Arrival groeide Denis Villeneuve uit tot een vaste waarde binnen het grote sci-fi Hollywoodspektakel, maar het eerdere Incendies uit 2010 toont waar die beeldtaal haar oorsprong vindt. Nog voor de woestijnen van Arrakis en de futuristische skylines lag hier al dezelfde drang naar visuele controle en emotionele precisie, alleen veel rauwer en dichter bij de realiteit. Gebaseerd op het toneelstuk Scorched van Wajdi Mouawad, ontvouwt Villeneuve een verhaal dat tegelijk persoonlijk en politiek is, en zich ontpopt tot een Oedipus-achtig epos.
Een intens gelaagde openingsscène zet meteen de toon. De camera maakt een trage panning van buiten naar binnen: eerst rust een long shot op het uitzicht door een raam, om vervolgens de ruimte binnen te glijden waar jongens op militante wijze kaalgeschoren worden. Op de verstilde klanken van “You and Whose Army?” van Radiohead ontstaat een bijna hypnotische, tranceachtige sfeer. Dat verstilde tableau kantelt abrupt wanneer een van de jongens recht in de camera kijkt. Het moment doorbreekt niet alleen de vierde muur, maar maakt van het beeld een vorm van voyeurisme die je als kijker plots ongemakkelijk onwetend maakt en dwingt in zijn woeste, indringende blik te staren, zonder de precieze oorzaak al te weten.
Het verhaal volgt de tweeling Jeanne (Mélissa Désormeaux-Poulin) en Simon Marwan (Maxim Gaudette), die na de dood van hun moeder Nawal de opdracht krijgen om twee brieven te bezorgen aan een vader en broer die ze nooit gekend hebben. Wat volgt, is een zoektocht die zich uitstrekt van Canada tot het fictieve Daresh, en tussen heden en verleden. Villeneuve hanteert een tweesporenstructuur waarin beide verhaallijnen langzaam naar elkaar toe schuiven. Net als in klassieke Griekse tragedies ontstaat de echte tragedie pas op het moment van herkenning: personages die jarenlang in onwetendheid leefden, worden plots geconfronteerd met een waarheid die hun volledige identiteit herschrijft. De opeenstapeling van schok, medelijden en onvermijdelijkheid mondt dan uit in een vorm van catharsis. Die opbouw creëert een constante spanning, waarbij elk nieuw stukje informatie de puzzel herschikt en de film richting een onthulling duwt die even onvermijdelijk als ontwrichtend aanvoelt. Extra houvast komt er van korte, rode tussentitels die als hoofdstukken fungeren en de kijker mondjesmaat oriënteren.
De tegenstelling tussen Jeanne en Simon versterkt de structuur van de film. De wiskundig ingestelde Jeanne, ingetogen en analytisch, zoekt naar antwoorden; Simon reageert impulsief en met onderhuidse woede. Het is een balans die Villeneuve vaker opzoekt, een bijna mathematische verdeling van perspectieven die het verhaal scherp houdt. Tegelijk draagt Lubna Azabal als Nawal het emotionele hart van de film. Haar traject, gesitueerd tegen een oorlog verwijzend naar de Libanese burgeroorlog, verweeft persoonlijke keuzes met politieke realiteit. In haar personage krijgt de idee van de femme fatale een andere invulling: een geconcentreerde vorm van vrouwelijkheid waarin moederschap, activisme en overlevingsdrang samenkomen.
Visueel kiest Villeneuve, samen met cinematograaf André Turpin, voor een sobere maar uiterst precieze stijl. Natuurlijke belichting en een terughoudend kleurenpalet onderscheiden tijd en plaats zonder expliciete aanduidingen, terwijl handheld camerawerk fotografische beelden oplevert. Iconische taferelen, zoals Nawal die neerhurkt voor een brandende bus, blijven hangen door hun eenvoud en kracht. De desolate landschappen, verwoeste gebouwen en uitgestrekte vlaktes functioneren daarbij niet enkel als decor, maar weerspiegelen voortdurend de mentale toestand van de personages.
Incendies werkt zo tegelijk als thriller, familiedrama en historisch epos. De film bouwt zich meticuleus op richting een onthulling die niet alleen choqueert door de inhoud, maar vooral door de manier waarop Villeneuve elk detail er langzaam naartoe laat bewegen. Toch eindigt de film niet volledig in uitzichtloosheid. Waar klassieke tragedies vaak gevangen blijven in een eindeloze cirkel van geweld, suggereert Incendies dat waarheid, hoe ondraaglijk ook, misschien de enige manier is om generatietrauma te doorbreken. Het is bovendien zo’n film die haast vraagt om een tweede kijkbeurt. Eens de waarheid geweten is, vallen alle zorgvuldig opgebouwde hints pas echt op hun plaats, zoals Nawals verloren gewaande zoon die in flashbacks vaker dan verwacht te herkennen is en die achteraf gezien al veel vroeger de volledige tragedie verraadt.
