Charles Gayle Trio :: Streets

Al lijkt de wereld van de freejazz soms wel een vergaarbak vol excentrieke figuren, zelfs dan blijft Charles Gayle een buitenbeentje. De intussen 72-jarige veteraan, die zo’n vijfentwintig jaar geleden op het voorplan verscheen met een handvol spectaculaire albums, nadat hij twee decennia dakloos was geweest, maakt nu een kleine comeback met een trioplaat in de traditie van de jaren zestig.

Homeless (1988), Touchin’ On Trane (1991) en Repent (1992) waren door het Heilige Vuur ingegeven albums die klonken alsof de twee decennia ervoor nooit hadden plaatsgevonden. De freejazz van Gayle sloot naadloos aan bij de revolutie van de jaren zestig en dan vooral de ongepolijste oerschreeuw van Albert Ayler. Gayles muziek was zo mogelijk nog intenser, doordrongen van religieuze koortsigheid, soms bloedrauw scheurend, sleurend en trekkend met een haast fysieke impact, op zijn manier even confronterend als de shock & awe-tactiek van Brötzmann. De labels stonden al snel in een rijtje, met een versnipperde discografie tot gevolg. Gayle was in de jaren negentig zo hot als een freejazzmuzikant maar zijn kan, en trad zelfs aan op Henry Rollins’ (half geslaagde) audioboek Everything.

Na die initiële impact trad Gayle terug wat op het achterplan. Voor een stuk omdat de stroom releases misschien niet meer de overtuigingskracht had van de eerste platen, maar ook omdat er geen lijn te trekken viel in ’s mans voorkeuren: solowerk op piano, trio’s, kwartetten en lange tijd een voorkeur voor de altsax, die hij, net als de piano, ook bespeelde tijdens zijn wat tegenvallende concert met Han Bennink twee jaar geleden (Vooruit, Gent). Een andere reden die hem een beetje de das omdeed, was ongetwijfeld de controversiële verschijning van ‘Streets’, een alter ego waarmee hij, opgemaakt als een clown, concerten liet overgaan in spoken word-performances die vaak vooral dienden om zijn gecontesteerde religieuze en politieke overtuigingen te spuien.

Titel en hoes van Streets verwijzen naar die periode, al wordt hier enkel gesproken met muziek, en die keert terug zijn gouden periode. Gayle heeft opnieuw de tenorsax omgegespt en wordt bijgestaan door twee freejazzveteranen (bassist Larry Roland en drummer Michael TA Thompson), die het album terugvoeren naar Aylers werk met Peacock en Murray of Gayles eigen exploten met William Parker en Rashied Ali. Vanaf het tweeluik “Compassion I & II” krijg je die typische, in blues en gospel gedrenkte kwaakjazz vol ritmische schijnbewegingen, plotse melodische sprongen, schrille uitschieters en honkende blues. Roland en Thompson houden niet zozeer het ritme aan, maar proberen eromheen te dansen, waardoor de muziek toch weer een rollende groove meekrijgt.

Ook stukken als “Glory & Jesus” en het heftige “Tribulations”, dat van start gaat met gierend hoge tonen (nog hoger en je hebt een hondenfluitje nodig) en een losgeslagen Thompson, passen zo in die hypergechargeerde traditie waar Gayle zich nog altijd in thuisvoelt, getuige daarvan zijn imponerende instrumentbeheersing en schurende kracht. Hoewel de stukken soms de coherentie missen van zijn allerbeste werk, zijn dit bijzonder intense statements waar het straatrumoer en spirituele exploratie nog steeds in weerklinkt. Het is voorzien van de majestueuze power van David S. Ware’s expansieve marathons, maar dan op een veel aardsere manier. Misschien is Gayle wel de missing link tussen Ayler en Ware.

Het is een beetje jammer dat Gayle in het titelnummer, een soms carnavalesk stuk dat eigenzinniger en ongrijpbaar klinkt, eigenlijk ruim voor hij het einde nadert al uitverteld lijkt, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de veelzijdigheid die uitgewerkt wordt in de ontrafelende marcheermuziek van “March Of April” of de eenvoudige maar effectieve structuur (plechtstatige start — hyperspannende climax — plechtstatig einde) van “Doxology”, waar de geest van Coltrane in lijkt rond te waren.

De prijs van de meest vernieuwende plaat van 2012 zal Gayle niet winnen met Streets, want hij had deze plaat net zo goed een paar decennia geleden kunnen maken, maar een Gayle in vorm meemaken, is nog altijd een belevenis. Streets is een prachtige terugkeer van het formaat waar hij zijn naam mee vestigde.

Charles Gayle speelt op zaterdag 4 februari een exclusief concert in de Hnita Jazz Club (Heist-op-den-Berg), met bassist Larry Roland en drummer Michael Wimberly. Aanrader!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

4 × 3 =