Shame

Move over, Ryan
Gosling, want 2012 behoort nu al toe aan Michael Fassbender. Het
nieuwe filmjaar is nog maar net begonnen of Fassie is al
te bewonderen in drie uiteenlopende filmprojecten: Cronenbergs ‘A
Dangerous Method’, vers gestreken kostuumdrama ‘Jane Eyre’ en een
nieuwe samenwerking met ‘Hunger’-regisseur Steve McQueen. Maar het
is toch vooral met die laatste dat hij nog lang door de hoofden van
menig filmliefhebber zal blijven spoken. En neen, niet alleen door
het vertonen van zijn huge talent. In het uitputtend
psychodrama ‘Shame’ kruipt een moedige Fassbender in de gekwelde
huid van een seksverslaafde. Wat volgt is een pijnlijk te
aanschouwen neerwaartse spiraal in de persoonlijke hel van een man
die slaaf is geworden van zijn vleselijke verlangens. Zwaar spul en
niet meteen aan te raden als gezellig uitstapje met de familie (we
dagen u uit!), maar wel verdomd knappe cinema die diep onder de
huid schraapt.

Brandon (Fassbender) is een New Yorkse
yuppie die kampt met een seksverslaving. Achter zijn koele façade
schuilt een roofdier dat zijn lusten nauwelijks in bedwang kan
houden. Vluggertjes in groezelige steegjes. Check. Een
computer op het werk volgestouwd met extreme porno. Check.
Vaste webcamdates met sekspoezen. Check. Urgente
masturbatiepartijen tijdens en buiten de werkuren. Dubbel
check. Wanneer zijn al even getroebleerde zusje Sissy
(Carey Mulligan) opduikt, komt Brandons dubbelleven meer dan ooit
onder druk te staan.

Nondetet,
videokunstenaar Steve McQueen weet hoe hij de kijker bij het nekvel
kan grijpen. Of hij nu de hongerstaking van een politiek gevangene
of de ondergang van een seksverslaafde evoceert, de man controleert
het medium op een ongeziene narratieve en stilistische manier. Met
andere woorden: shit, die kerel kan regisseren. Hij bewees
het met arthouseverrassing ‘Hunger’ en bevestigt op indrukwekkende
wijze met opvolger ‘Shame’, minder arty dan zijn
voorganger en met gemak de beste film over een verslaving sinds
Nicolas Cage naar Las Vegas trok om zich dood te zuipen.

‘Shame’ is allesbehalve een hapklare
brok, niet alleen omwille van het controversiële onderwerp (wedden
dat je na de film pas écht zal erkennen dat seksverslaving een
ziekte is?), maar ook omdat McQueen absoluut geen oordeel velt over
zijn sujet. Aan de hand van langzaam opgebouwde scènes
schetst hij een rauw portret zonder al te veel verklaringen over de
verslaving weg te geven. ‘Laat de kijker daar zelf maar eens diep
over nadenken op de weg naar huis’ hoor je McQueen achter het
scherm fluisteren. Tussen de franjeloze observaties door krijg je
af en toe een zetje om over de façade te kruipen, maar wie een
allesverklarende uitleg verwacht over Brandons verleden is eraan
voor de moeite. Een keuze die het misschien niet altijd makkelijk
maakt om mee te zijn met het hoofdpersonage. Frustrerend
en stimulerend tegelijkertijd, ongetwijfeld precies het gevoel dat
McQueen wou veroorzaken.

Laat het dus duidelijk zijn dat ‘Shame’
geen ‘Alfie’ voor gevorderden is. Brandon is geen gladde
player zoals zijn baas (een goeie John Badge Dale, die u
misschien herkent uit ‘The Pacific’), maar een zieke mens. Check
maar eens die vroege scène op de metro. Wat begint als onschuldig
geflirt met een bevallige jongedame eindigt in gevaarlijk
intimidatiegedrag waarbij Brandon even creepy overkomt als
een seriemoordenaar die op zoek is naar een nieuw slachtoffer. En
zo bestaat ‘Shame’ uit een aaneenrijging van scènes die Brandons
obsessief-compulsieve gedrag illustreren. Vaak verontrustend, soms
schrijnend, en altijd fascinerend. De man loopt zijn snikkel
achterna, niet omdat hij het tof vindt, maar omdat het moet van
zijn lichaam en de demonen in zijn kop. Het wordt alleen maar erger
wanneer zijn zus als katalysator voor de neerwaartse spiraal wordt
geïntroduceerd. Of dacht je dat de confrontatie tussen een
emotioneel geblokkeerde man die kickt op nietszeggende seks en een
zelfdestructieve vrouw die nood heeft aan liefde en affectie goed
zou komen? Het zorgt voor onderhuidse spanningen en ontwikkelingen
die van ‘Shame’ een complex en gelaagd psychologisch drama
maken.

Met zijn typerende visuele stijl en
montage – wat is hij dol op lange, ononderbroken takes
dompelt McQueen zijn prent in een uniek, hypnotiserend sfeertje
(met dank aan de score van Harry Escott) zonder de focus te
verliezen. New York schuilt achter dezelfde façade als het
hoofdpersonage (charmant aan de oppervlakte, donker en groezelig
als je wat dieper gaat) en om het allemaal net iets intenser te
maken dan het al is kruipt de camera zo dicht tegen de huid van het
hoofdpersonage dat je zijn hart bijna door het scherm hoort bonken.
Uiteraard zitten er een paar zeer expliciete seks- en blootscènes
in de film, maar de regisseur gaat nooit de sensationele toer op.
Wie op zoek is naar opwindende erotiek mag dan ook gewoon
doorlopen, want sexy is niet bepaald het woord om het tegen elkaar
kletsende vlees in ‘Shame’ te omschrijven.

McQueens regie is nadrukkelijk aanwezig
en opvallend (de tracking waarin Brandon de frustratie van
zich afrent!), iets dat zou kunnen storen mocht het allemaal niet
perfect op de inhoud zijn afgestemd. Zo wordt de scène waarin Carey
Mulligan een loungy versie van ‘New York New York’ zingt
wel héél lang uitgerekt, maar de reactieshots van Fassbender maken
van dat bijna arty farty-moment een onverwachte emotionele
sleutelscène die de haartjes in de nek doen rechtstaan. Sterk.
Minstens even boenk erop: de geforceerde date waarmee
Brandon een wanhopige poging onderneemt om toch maar iets te voelen
behalve een instinctieve drang naar het sappige vlees. En zo kunnen
we nog wel even doorgaan met het opsommen van rake observaties die
van ‘Shame’ een ontluisterende in you face-ervaring
maken.

Maar het is Michael Fassbender die het
meeste indruk maakt met een vertolking die als een zachtjes
tikkende tijdbom de hele film domineert. Fassbender is een goeie
acteur (wij zijn nog altijd op zoek naar zijn coole lederen jasje
uit ‘X:Men First Class’), maar in de buurt van Steve McQueen
transformeert hij in een sublieme method actor. Eerder
subtiel dan showy en met een dreigende lichaamstaal die
meer zegt dan woorden (die penetrerende blik!). Carey Mulligan
scoort ook in een atypische rol voor haar doen, maar krijgt jammer
genoeg net iets te weinig screentime om haar personage –
dat minstens even hard verneukt is als dat van Fassbender –
volwaardig te ontwikkelen.

‘Shame’ is een harde en confronterende
filmervaring. Weergaloos en met de nodige cojones vertolkt
door Fassbender, vastberaden in beeld gebracht door McQueen en een
unieke aanpak van een zelden belicht onderwerp in filmland.
Benieuwd of McQueen en Fassbender voor een loepzuivere
hattrick kunnen gaan met hun volgende samenwerking. Wij
popelen alvast van ongeduld.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vijftien − 5 =