La Antena

Het is zover. In Michel Gondry’s hoofd werd het de laatste tijd
wat krap (die Jack Black toch), maar ik heb een nieuwe
creatieveling gevonden in wiens brein ik even dolgraag eens een
picknick of een pyjamafeestje zou willen houden: dat van de
Argentijnse regisseur Esteban Sapir. Alleen al om te zien of zijn
gedachten ook in tekstballontjes door zijn hoofd komen gezweefd en
welke geweldige ideeën er in de couveuses van zijn propvolle
hersenkamertjes nog liggen te broeden. De wereld die hij in ‘La
Antena’ uit zijn hoed tovert, is hartveroverend in zijn liefde voor
film en explodeert nagenoeg van de inventiviteit. De film zet alles
wat je tot nu toe over cinema wist op een helling en duwt het op de
meest esthetische manier denkbaar de afgrond in. Vraag je je soms
af wat er zou gebeuren als men een stomme film volledig in de stijl
van de beginjaren van de cinema zou maken, met de kennis en
technieken die er nu voorhanden zijn? Wel, dan krijg je ‘La
Antena’, een zwart-wit paradijs waar elke filmliefhebber vrijwillig
in verloren zou lopen.

We tellen het jaar xx. In de met sneeuw besprenkelde, uit Duits
expressionistische decors opgetrokken Ciudad sin Voz, de stad
zonder stem, heeft Mr. TV de touwtjes in handen. Sinds hij bij alle
bewoners hun stem heeft weggenomen, is zijn greep op de stad alleen
maar groter geworden. Zonder spraakvermogen kunnen de bewoners
niets tegen de dictator beginnen en wordt elke vorm van protest
onderdrukt. Via de televisieprogramma’s die Mr. TV uitzendt,
controleert en beheerst hij de geest van de bevolking en brengt hij
zijn eigen TV Food aan de man, die iedereen als getrainde hamsters
binnenspeelt. Maar macht maakt alleen maar machtsgeiler. Zijn
volgende plan is om alle inwoners via de televisie te hypnotiseren
en na hun stem, ook al hun woorden af te pakken. Om zijn doel te
bereiken, kidnapt hij de zangeres ‘La Voz’, de enige persoon in de
stad die haar stem heeft weten te behouden. Hij weet echter niet
dat La Voz nog een zoontje heeft dat ook kan praten en dat een
tv-hersteller gehoor heeft gekregen van zijn gruwelijke plan. Die
man zet samen met zijn dochter, zijn sexy ex-vrouw en het zoontje
van La Voz een reddingsactie op touw: diep in het papieren
lettergebergte ligt namelijk ‘La Antena’, een machine die de
hypnosekracht van Mr. TV moet kunnen doorbreken.

In welke huiskamer staat het meubilair niet rond de televisie
geschikt? Televisie en film zijn dé uitgelezen manier om zieltjes
te winnen en dat weet Mr. TV maar al te goed. Hij heeft zijn
bevolking afgevlakt en hun recht op vrije meningsuiting op de meest
gruwelijke en voor de hand liggende methode afgepakt: door hun stem
te stelen. ‘La Antena’ schotelt ons een prachtige metafoor voor
over de macht van de media en televisie. De media die ons allemaal
in een soort van onderbewuste slaapwandeltoestand brengt, ons leven
dicteert en in de kleinste aspecten van ons dagelijks handelen is
doorgesijpeld.

De bewoners van de stille stad hebben misschien hun stem
verloren, maar hun woorden hebben ze nog en met dat gegeven springt
regisseur Sapir bijzonder vindingrijk om. Hij ontpopt zich als een
echte woordkunstenaar. De dialogen worden namelijk niet, zoals in
de tijd van de stomme film, met titelkaarten tussen de beelden
getoond, maar zweven naast de hoofden van de personages, die ze
kunnen kneden naar hun eigen noden. Ze kunnen de tekst wegduwen als
ze ervan af willen, vergroten, in twee breken, als een ballon de
lucht inlaten, fijnmalen… Via deze bijzondere typografie en
choreografie kunnen ze aan hun gesprekken een extra dimensie
meegeven. Met tekstballonnetjes knutselen kan meneer Sapir als de
beste. Zijn trukendoos is bodemloos en steeds verbazend, de
originaliteit die hij in het gebruik van deze zwevende woordgroepen
aan de dag legt, is ongezien en zonder meer de voornaamste sterkte
van de film. Het is echt zonde dat je ook je ene oog op de
ondertitels moet houden om het verhaaltje te kunnen begrijpen.

Een verhaal dat gelukkig niet zo moeilijk te volgen is. ‘La
Antena’ is een film waarbij de vorm duidelijk de intrige
overstijgt. De personages blinken louter uit in zwart/wit
eigenschappen als ‘goed’ en ‘kwaad’, maar de visuele spielerei
houdt je toch geboeid tot de laatste snik. De hele production
design van de film is verbluffend en is één langgerekte ode aan
zowat alle pioniers van de filmgeschiedenis. We horen de hele tijd
de pellicule ratelen als bij een echte film uit de oude doos en er
vallen evenveel knipoogjes te rapen naar de grootmeesters als
nicnacjes in de buurt van zwarte Piet: de maan van illusionist
Mélies ‘Voyage dans la lune’, het gebroken brilglas doet denken aan
de trappenscène van Eisensteins ‘Potemkin’, de kartonnen decors en
het schaduwgebruik roepen de sfeer op van Duits expressionistische
Murnau en ook Fritz Langs ‘Metropolis’ is nooit ver weg. Bovendien
laat Sapir in ‘La Antena’ de geschiedenis van de film zich nog eens
opnieuw voltrekken; de eerste stem die we horen is die van een
zangeres, net zoals de stilte van de stomme film ook ooit werd
doorbroken met de zangstem in ‘The Jazz Singer’.

Je voelt het, ‘La Antena’ is hoogzwanger van symboliek (en het
water is al gebroken). Niet alleen wat verwijzingen naar de
filmgeschiedenis betreft, maar ook algemener kan je heel wat uit de
film halen. In het hypnotiserende krulletje van Mr. TV zit het
getal van de duivel verstopt, en ‘La Voz’ verbergt haar gezicht
achter een zwarte capuchon, waardoor ze fungeert als de anonieme
stem van heel de stad. Het gebruik ervan is niet altijd even
subtiel: de ssts en pierrottraantjes zijn niet te tellen,
het hakenkruis en de jodenster gaan er net iets over, maar de
dubbele betekenissen passen allemaal binnen de drijfveer van de
film: doordat de stem is weggevallen, zijn de woorden en beeldtaal
des te kostbaarder geworden en wordt er naar creatievere vormen
gezocht om te communiceren. Zo trekt Sapir zijn vindingrijke aanpak
van bij de dialogen eveneens door in de muziek, die heel dominant
aanwezig is (er zijn nauwelijks adempauzes). De muziekuitvoering
wordt aangewend om het verhaal te ondersteunen: de goeden en de
slechten krijgen elk een eigen herkenbaar deuntje (als een ‘Star
Wars’-aflossing) en woorden worden via muzieknoten of
geluidseffecten kracht bijgezet. ‘La Antena’ is méér dan een
gimmick, het is een kijkdoos die bij elke scène verrast in zijn
fantasierijke decors, inventieve beeldtaal en tot in de puntjes
verzorgde details (let op de bijgekleurde haarsnit van Mr. TV). Een
film om je visueel door te laten overdonderen. Een betoverend
pretpark voor cinefielen waarin je ogen te kort komt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

5 × vijf =