Niet dat ik negatief wil klinken, maar ik haat, haat,
fucking hààt de films van Guy Ritchie. ‘Lock, Stock &
Two Smoking Barrels’ en ‘Snatch’ behoren tot de meest overschatte,
ongeïnspireerde Tarantino-ripoffs die ik ooit onder ogen heb
gekregen, en hoe minder we zeggen over ‘Swept Away’, hoe beter, natuurlijk. ‘Layer
Cake’ had eigenlijk ook geregisseerd moeten worden door de
overschatte Schot, maar aangezien die het te druk had met meneer
Madonna zijn, mocht Matthew Vaughn, zijn voormalige producer, het
klusje klaren. En zie, het resultaat is alvast beter. De Brit
gangster flick is nog steeds niet bepaald mijn genre
(voornamelijk omdat die films steeds de indruk geven wanhopig
American gangster flicks te willen zijn), maar Vaughn houdt
z’n prent hier in ieder geval steviger onder controle dan Guy
Ritchie ooit heeft gedaan. Hij geeft aan ‘Layer Cake’ een eigen
identiteit mee, een toontje dat we nog niet eerder in dit soort
cinema zijn tegengekomen. Natuurlijk wil Vaughn maar wat graag cool
zijn, natuurlijk doet hij beroep op hippe dialogen en zwierige
camerabewegingen… Maar onder dat alles zit ook iets anders, een
gevoel van tristesse dat nieuw is voor dit bepaalde subgenre.
Het naamloze hoofdpersonage, dat op de aftiteling XXXX wordt
genoemd, wordt gespeeld door Daniel Craig en is een groothandelaar
in cocaïne die zijn business zo proper mogelijk probeert te houden.
Hij bedriegt niemand en verwacht dezelfde vriendelijkheid van zijn
partners. Op die manier heeft hij een aardig bedragje voor zichzelf
opzij weten te zetten en wanneer we hem tegenkomen aan het begin
van de film, denkt hij eraan te gaan rentenieren. Wanneer iemand in
dit soort films hardop van z’n pensioen droomt, weet je dat er
problemen op komst zijn.
XXXX’s baas, Jimmy Price (Kenneth Cranham), heeft immers nog een
paar klusjes voor hem: een kleine garnaal genaamd Duke (Jamie
Foreman) zit met een lading van maar liefst een miljoen xtc-pillen
waar hij vanaf wil, én een bevriende gangster (Michael Gambon in
een memorabele bijrol) is op zoek naar z’n dochter, die aan de
drugs zit en van huis is weggelopen. XXXX moet de drugs zien te
verhandelen en het meisje zien te vinden voordat hij van z’n
welverdiende rust kan genieten, maar dat verloopt uiteraard niet
volgens plan.
De gebruikelijke ingrediënten zijn weer aanwezig: coole criminelen
in lederen jasjes lopen met koffertjes vol dope en geld over
straat, we krijgen geflipte nevenpersonages (waaronder Servische
maffiosi die hoofden afhakken en huurmoordenaars die een cursus
Frans volgen), een vrouwelijke bijrol die eigenlijk overbodig is
maar er bijzonder aardig uitziet in beha en slipje (Sienna Miller),
kleurrijke folterpraktijken (in dit geval is er een strijkijzer mee
gemoeid) en natuurlijk dialogen die klinken als een bel. Voorbeeld:
XXXX praat aan de telefoon met één van die Servische maffiosi en
zegt hem: ‘Als je lef hebt, dan kom je naar mij thuis om je
problemen uit te praten. Weet je waar ik woon?’ De gangster: ‘Nee.’
XXXX: ‘Rot op, dan.’ En hij hangt in. Dat soort scènes zijn de
reden waarom mensen naar deze films gaan kijken – de personages
zijn cooler dan cool, en als ze dat niet zijn, dan halen ze het
einde van de film niet. Je hebt de kleine garnalen, de Mr Bigs en
de Mr Nog Biggers en zolang de film duurt, kan het publiek zich
inbeelden dat ze deel uitmaken van die fantasie. Want dat is het:
een jongensfantasie, waarin stoere kerels elkaar in puin slaan of
overhoop schieten, voordat de overwinnaar naar huis gaat en een
wereldwip maakt met een geweldig mooie vrouw. Fuckin’
A!
Waar Vaughn echter z’n voorganger ruimschoots inhaalt, is in het
feit dat hij ten eerste veel beter omgaat met de plot: de gangsters
van ‘Layer Cake’ bedriegen elkaar dat het een aard heeft, maar door
de montage die Vaughn erop nahoudt, weet hij de plotwendingen
altijd vrij duidelijk te houden. Neem nu een scène waarin Michael
Gambon XXXX op een wel zeer ongelegen moment uit een hotelkamer
ontvoert en hem confronteert met een audio-opname van zijn chef,
Jimmy Price. Via die opname neemt het verhaal weer een heel andere
richting, die we allicht niet hadden zien aankomen, maar Vaughn
laat ons die scène niet alleen horen – hij toont ze ons ook, zodat
we effectief kunnen zién wat de personages doen. Dat helpt om de
betekenis van die plotwending duidelijk te maken – in een film als
‘Layer Cake’, waarvan het verhaal continu draait en keert en waarin
vrienden maar al te snel vijanden worden, is het belangrijk om dat
soort van techniekjes op tijd en stond te gebruiken. Vaughn houdt
z’n kijker continu georiënteerd in de acties van z’n personages.
Guy Ritchie interesseerde zich daar maar weinig voor: zijn verhalen
waren volstrekt onsamenhangend, maar who cares, zolang hij
maar weer naar de volgende geestig bedoelde geweldscène kon
gaan.
En ten tweede levert Daniel Craig met z’n uitgemergelde karakterkop
en z’n staalblauwe ogen ook een onmiskenbare tragiek aan z’n
personage. Hij is iemand die niet graag in het vak zit, maar er een
pragmatische mentaliteit op nahoudt: hij is in de business gestapt,
hij zorgt dat hij zo snel mogelijk binnen is voor de regen en dan
wil hij er weer uitstappen. Wanneer blijkt dat dat niet zo simpel
is, begint z’n wereld in te storten. Het einde van de film (gepikt
uit één van Brian De Palma, maar alla), maakt die tragiek zeer goed
duidelijk.
Vaughn weet ook hoe hij met een camera moet werken – getuige
daarvan de tien minuten durende beginsequens, die werkelijk
magistraal is – en hij zorgt ook voor een spetterende soundtrack
die, zoals het hoort, alweer volstaat met pop- en rockhits. Het kan
me geen lor schelen dat ‘Gimme Shelter’ van The Rolling Stones
onderhand een cliché is geworden voor gangsterfilms, het is en
blijft één van de beste nummers ooit geschreven door mens of
beest.
‘Layer Cake’ is zonder meer de beste film die ik in het Brit
gangster flick-genre al gezien heb. Niet dat dat zoveel wil
zeggen, want doorgaans erger ik me blauw aan die films, maar goed –
binnen het genre is dit uitstekend werk, daar zal niemand omheen
kunnen. En wie het niet met me eens is, kom ik persoonlijk met een
strijkijzer bewerken vooraleer ik je kop afhak en in de diepvries
steek, gesnopen?
http://www.sonyclassics.com/layercake/index_flash.html
