In 2023 staakte de Writers Guild of America, een groep van wel tienduizend scenarioschrijvers, omdat ze het in hun onderhandelingen met de studio’s het niet eens geraakten over enkele belangrijke vraagstukken. Een van die kwesties was het gevaar van Artificiële Intelligentie en het risico dat menselijke schrijvers vervangen zouden worden door AI. Een jaar later begonnen de opnames van de sciencefiction thriller Mercy die niet alleen toont dat het blijkbaar rechters zijn die mogen vrezen voor hun jobzekerheid, maar ook dat er wel degelijk scripts zijn die hadden kunnen baten van meer interactie met artificiële intelligentie.
In een niet zo verre toekomst ontwaakt de politiedetective Chris Raven (Chris Pratt) in zijn eigen rechtszaak. Hij staat terecht voor het vermoorden van zijn vrouw en moet zich verantwoorden voor het Mercy-hof, een door AI geleid tribunaal – verpersoonlijkt als rechter Maddox (Rebecca Ferguson) – dat Chris zelf mee in het leven riep. Eens het proces start, begint de klok te lopen en krijgt hij negentig minuten (niet toevallig ongeveer de duurtijd van de film) om zijn schuldpercentage te doen zakken. Slaagt hij er niet in om voor die tijd minder dan 92% schuldig bevonden te worden? Dan zal hij na het verstrijken van de klok veroordeeld worden tot een dodelijke injectie.
In die negentig minuten krijgt hij wel toegang tot de volledige kennis en netwerk van AI-rechter Maddox en kan hij via haar (het?) ook contact opnemen met iedereen die zogenaamd zijn zaak kan helpen, zelfs politiekantoren die door de instantie van het Mercy-hof ook verplicht worden confidentiële informatie te delen. Camerabeelden bekijken, door de telefoon van zijn dochter snuisteren of bankgegevens van collega’s van zijn vrouw inzien? Ook schending van de privacy vormt geen belet in de strijd naar de waarheid. Al dit detectivewerk mondt uiteindelijk uit in een actievolle klopjacht die we samen met Chris en Maddox volgen via alle mogelijke bestaande camerakanalen: smartphones, body cams, satelietbeelden, noem maar op.
De Russisch-Kazachse regisseur Timur Bekmambetov is voorstander van wat men screenlife filmmaking noemt, waarbij alle actie plaatsvindt op schermen (computer, telefoon, tablet) binnen de in de film geconstrueerde realiteit. Deze techniek weerspiegelt onze relatie met digitale schermen, die een steeds groter deel van ons leven uitmaken. En hoewel dat op zich een interessant uitgangspunt is, leidt dit niet meteen tot visueel aantrekkelijke cinema. Body cams of doorbell cameras zijn nu eenmaal niet de beste perspectieven om gebeurtenissen via te beleven. Bovendien is en blijft dit fictie, en ‘levensecht’ staat niet meteen gelijk aan betere cinema. Net zoals Chris zitten we dus het grootste deel van de film in een saaie en donkere kamer, die dienstdoet als rechtszaal, en volgen we wat er in de buitenwereld gebeurt door de beelden die AI-Maddox ophaalt.
Het opzet van de film doet ook enigszins denken aan de sciencefictionfilm Minority Report van Steven Spielberg, met het verschil dat de mediums die de misdaden voorspellen in se wel nog steeds menselijk zijn. AI is inherent niet menselijk. De AI-rechter is geconstrueerd puur om feiten te beoordelen, niet om mee te leven of uit te gaan van een buikgevoel. Toch blijken slechts negentig minuten voldoende te zijn om in de AI-rechter een soort van rechtvaardigheidsgevoel en menselijke compassie te installeren. Bovendien lijkt Maddox ook in staat om zonder prompt logisch te redeneren en geeft ze zelf aan aan de beklaagde wanneer hij het onderzoek niet goed aan het voeren is. De hele set-up van ‘wat als al jouw data eenvoudig door overheidsinstanties geraadpleegd konden worden en er op basis van statistische gegevens en mathematische analyses zonder menselijke tussenkomst over jouw lot beoordeeld kon worden’ wordt zo net tenietgedaan. Vooral als de consensus van de film blijkt te zijn dat zowel de mens als AI fouten maakt, maar dat onze gemeenschappelijke deler is dat we beiden hieruit leren.
