Er zou een en ander moeten gebeuren om dichter, vertaler en denker tout court Paul Claes van zijn literaire troon te stoten. Hij is waarschijnlijk de meest eminente vertaler binnen België, becommentarieert tevens het werk van overleden schrijvers en dichters en waagt zich zelfs aan essays over de toestand en de perceptie van de kunsten vandaag. Met Onvergetelijke verzen, maar van wie ook weer? bundelde hij een heel aantal onbeminde gedichten, waarvan echter flarden in het collectief geheugen zijn blijven steken.
Eerder stelde Claes Lyriek van de Lage Landen samen, een bundeling met “cultureel erfgoed” dat Nederlandstalige dichters tot op heden hebben nagelaten. Daarvoor doorploeterde Claes het werk van een hele resem voorgangers en kwam hij vaak voorbij ijzersterke flarden van gedichten. Wanneer een tekst in het geheel echter te onevenwichtig was, kon die volgens de samensteller onmogelijk worden opgenomen in zijn boek, dat een weergave moest worden van louter essenties, de zogeheten “canon”. Inmiddels vonden die losse versregels van een of meerdere zinnen lang hun weg naar Onvergetelijke verzen, maar van wie ook weer?, een boek dat eerherstel moet bieden aan dichters wiens werk tegenwoordig bijvoorbeeld niet meer in druk te vinden is, maar die toch onze taal op substantiële wijze hebben verrijkt. Claes is de uitgelezen persoon om deze klus te klaren: aangenomen kan worden dat hij een vrij volledige kennis heeft van wat er de voorbije decennia in het Nederlands op papier werd gezet. Daarnaast bewezen zijn vorige bloemlezingen, zoals het fantastische De tuin van de Franse poëzie – Een canon in 100 gedichten, dat Claes het metier van “bloemlezer” perfect beheerst: hij durft keuzes maken en veel weglaten, zonder daarbij de mooiste gedichten uit het oog te verliezen. Keer op keer geven lezers zich met graagte over aan de eloquente smaak van Claes: zijn vorige bundels waren typevoorbeelden van perfect selecteerwerk.
Enkele troeven die Claes’ vorige werk van dit soort sterk aan te bevelen maakten, ontbreken in deze nieuwe bloemlezing. Er is alweer een aangename inleiding, maar die is zeer kort en licht alleen de bedoeling van het boek toe. Commentaar bij de poëzie ontbreekt, wat een niet te onderschatten mankement is. Soms heeft de lezer nu eenmaal te weinig inzicht in de materie om te begrijpen waarom een bepaald gedicht bijzonder is in de ogen van Claes, en dus in de ogen van de kenners. De samensteller wees in het verleden vaak op dubbele bodems, structuurelementen of subtiele woordkeuzes. Deze keer staat de lezer er echter helemaal alleen voor: een grote uitdaging, die heel vaak totaal geen vruchten afwerpt. Daarnaast kan Claes zich in een selectie van Nederlandstalige dichters niet tonen als de superieure vertaler die hij is. Tot slot, en dat is zonder meer de belangrijkste kritiek op dit boek, staat er teveel in: de bijna 300 bladzijden gedichten zijn teveel van het goede. Bovendien definieert Claes niet wat hij verstaat onder “onvergetelijk”: hedendaagse dichters die hun weg vonden naar de bundeling mogen zich vereerd voelen, maar gemeengoed is hun poëzie nog lang niet. Voelt Claes zich gemachtigd naast eeuwenoude poëzie dichters van vandaag te plaatsen, die binnen een vijftigtal jaar bijvoorbeeld absoluut niet “onvergetelijk” blijken te zijn?
Onvergetelijke verzen, maar van wie ook weer? blijft een mooi boek, al was het maar om op een verloren zondagnamiddag eens in te bladeren. De queeste was moedig en werd terecht ondernomen: er zijn regels die we kunnen citeren, terwijl we de dichter geen recht doen door zijn naam niet te onthouden. De essentiële bundeling die dit boek had moeten zijn, was echter gebaad geweest bij een strengere selectieprocedure. De lezer moet nu teveel op de tanden bijten om af en toe een parel te proeven.
