Eigenlijk hebben we het hem nog niet vergeven dat hij dat fabuleuze kwartet met William Parker, Matthew Shipp en Guillermo E. Brown ontbonden heeft, maar met de prima releases die we de laatste jaren in onze schoot geworpen kregen, is er weinig reden tot klagen. Na studiorelease Planetary Unknown (een registratie van de eerste muzikale ontmoeting van de vier muzikanten) is er nu ook een live album van het kwartet en dat mikt naar goede gewoonte op grandeur die het alledaagse gezemel overstijgt.
Luisteren naar Live At Jazzfestival Saalfelden 2011 is een beetje als binnenwandelen bij een zielenknijper die zonet tegen z’n meest getroebleerde patiënt gezegd heeft dat hij het er allemaal maar eens uit moest gooien. Want van meet af aan, zelfs in die soloaanloop van de saxofonist, zit je meteen in die hyperintensieve stream of consciousness, een bezeten monoloog van een ontredderde ziel die alles té lang heeft moeten oppotten en nu niet weet waar te beginnen en dan maar begint af te lopen als een halvegare, van de hak op de tak springend, uitweidend met het schuim in de mondhoeken.
Het geluid vloeit en gulpt uit die tenorsax, kronkelig en ongecontroleerd, kokend heet en soms ruw als verroeste prikkeldraad. Het ene moment lijkt het de cadans van de menselijke stem te volgen, vaak met de zangerigheid van een Haspengouwse Limburger, maar net erna schiet het om in een Mediterrane golf vol zijsprongen, korte stopjes, abrupte wendingen en ritmische herhalingen. Met de band — pianist Cooper-Moore, bassist William Parker en drummer Muhammad Ali — erbij verandert er weinig aan Wares shock & awe-techniek. Haal die vlammenwerper boven en bedek het zootje met allesvernietigend vuur.
Nochtans is dit, ondanks die overweldigende furie, geen plaat van brutaliteit of geweld. Wares intensiteit en dadendrang komt eerder voort uit uitgepuurde meditatie en z’n beste werk wordt dan ook gekenmerkt door een broeierige, luid brallende storm waar altijd een centrum van kalmte in zit. Dat doet de concerten steeds uitgroeien tot zo’n titanische momenten van majestueus machtsvertoon. Dit is de band die blijft spelen op de barricaden als Het Einde Der Tijden aangebroken is. Het volledige concert is 67 minuten lang en bestaat uit slechts drie delen, waarvan het eerste over het half uur gaat. Wie er bij was, kon maar beter voorbereid zijn.
Het kwartet bestaat uit niets dan gedreven en ervaren muzikanten die de aanvoerder zonder al te veel problemen weten bij te benen, en in die paar momenten dat Ware de tenorsax toch even opzij zet om naar de achtergrond te verdwijnen, wordt ook duidelijk dat William Parker nog steeds een van de meesterlijke ruggengraten van de vrije muziek is, dat het zonde is dat Muhammad Ali niet vaker gehoord werd en dat Cooper-Moore als geen ander voor zo’n nerveus weerwerk kan zorgen, bluesy klaterend én abstract kliederend.
Ware zit hiermee in het verlengde van de expansieve freejazz van Coltrane en lijkt heel even ook naar Aylers “Ghosts” te verwijzen, maar met die laatste heeft hij sowieso ook die oerkracht gemeen, ook al is die essentie verpakt in een cerebrale, ongrijpbare manier van spelen. Dit is een en al oudtestamentische gospel, jonglerend met onheilspellende metaforiek en gebracht met een haast verlammende intensiteit. Het is, kortom, wat je van Ware & co. verwacht. Niet meer, maar zeker ook niet minder.
Het enige punt van kritiek, misschien een voordeel voor zij die enkel kicken op die wervelende saxpartijen, is dat het album volledig in het teken staat van Ware en dat de rest, zeker in de rumoerige groepspassages, soms gereduceerd wordt tot een begeleidingsband, weggemoffeld op de achtergrond. Het legendarische kwartet kan hij hier niet mee doen vergeten, maar bij Planetary Unknown is de uitdaging zo mogelijk nog groter, omdat thema’s en duidelijker afgetekende bewegingen nu vervangen worden door een niet te stuiten lavamassa die vooral bestemd is voor luisteraars die tegen een stootje kunnen.
