Kan Door Huid Heen




Hoe het precies komt, weet niemand, maar het is een gekend
fenomeen: een film scoort geweldig goed in zijn thuisland en/of
krijgt fantastische kritieken, maar zodra die prent dan de grens
oversteekt, verwaait al dat succes ogenblikkelijk. In België hebben
we dat met figuren als Jan Verheyen – of dacht u dat er veel
Nederlanders bestaan die ‘Vermist’ hebben gezien? Maar uiteraard
werkt het ook omgekeerd. In Holland was men een paar jaar geleden
helemaal weg van ‘Simon’, nochtans een nogal manipulatief
melodrama. In Vlaanderen is die niet eens uitgekomen. En nu is er
‘Kan Door Huid Heen’, het debuut van regisseur, schrijfster,
monteur én producent Esther Rots. De kritische ontvangst is
vooralsnog erg enthousiast, maar met al dat vrees ik dat er buiten
het festivalcircuit maar weinig mensen hem te zien zullen krijgen,
zeker in België. Is dat jammer? Voor de hardcore
arthouse-crowd
misschien wel. Rots heeft hier immers een
(letterlijk en figuurlijk) ijskoud psychologisch drama gemaakt dat
heel wat ruw talent verraadt, maar dat helaas ook nog te lijden
heeft aan de profileringdrang van een jonge filmster die duidelijk
heel graag serieus genomen wilt worden.

Rifka Lodeizen speelt Marieke, een jonge vrouw uit Amsterdam die
wat je noemt “een slechte week” heeft. Om te beginnen wordt ze
gedumpt door haar vriend – Marieke belt zowat elke naam in haar gsm
op om wat te gaan drinken, maar niemand lijkt te staan springen om
haar te helpen. Kort daarna wordt ze aangerand en bijna verdronken
in haar eigen bad door een pizzabezorger. Heavy. Het
trauma van die aanval zit zo diep dat ze beslist om haar leven
radicaal om te gooien. Ze koopt een vervallen huisje ergens in
Zeeland en zondert er zich af van de wereld. Sporadisch onderneemt
ze halfslachtige pogingen om het huis op te knappen, maar die
leiden nergens toe. Haar buurman John (Wim Opbrouck) biedt aan om
haar te helpen met de renovatie, maar Marieke ziet hem als een
indringer en stoot hem dan ook af. Ze isoleert zichzelf meer en
meer en haar toch al fragiele mentale gezondheid gaat steeds verder
achteruit.

Die premisse heeft bijna iets Roman Polanski-achtigs: een
getraumatiseerde jonge vrouw verbergt zich voor de wereld en wordt
langzaam maar zeker gek. Er zijn zelfs een paar scènes die
suggereren dat Rots inderdaad de richting van de psychologische
thriller uit wil gaan. Op een bepaald moment zien we hoe Marieke
haar verkrachter op zolder heeft vastgebonden – fantasie of
werkelijkheid? We krijgen ook een nogal warrige subplot waarin ze
via het internet contact legt met “Herfst”, een ander slachtoffer
van seksueel geweld. Rots geeft de suggestie dat Marieke en haar
e-vriendin samen wraak gaan nemen op de man die Herfst heeft
aangevallen, maar dat alles wordt nooit echt uitgelegd of
uitgewerkt. Waarschijnlijk speelt het zich enkel af in het hoofd
van Marieke, een symptoom van haar psychologische
breakdown.

Een breakdown die zich voor het overige vooral laat
samenvatten als: vrouw verstopt zich. Marieke verstopt zich voor
haar verkrachter, haar ex-vriend, iedereen die ze kent, voor
Amsterdam en zelfs voor John. Ze legt zichzelf en haar hele leven
plat om een ijskoude winter door te brengen in een vervallen huis
dat ze nauwelijks een beetje kan verwarmen. Rots blijft met haar
camera op de huid van haar hoofdpersonage kleven (er is geen enkele
scène die niet gezien wordt door haar ogen) en concentreert zich
voor het overgrote deel op de dagelijkse dingen die Marieke moet
doen, maar die zo moeilijk zijn geworden: gaan winkelen, een
gasvuur aan de praat krijgen, douchen en ga zo maar door. In dat
opzicht lijkt ‘Kan Door Huid Heen’ eerder verwant aan de films van
de gebroeders Dardenne dan aan die van Polanski: voor het grootste
deel van de tijd – wanneer Marieke niet met haar wraakfantasieën
bezig is – observeren we gewoon het normale gedrag van een vrouw
die steeds abnormaler gaat denken. Daarbij valt het op dat Marieke
nooit iets doet met een oog op de toekomst – ze kan blijkbaar niet
verder vooruit denken dan een paar uur of hooguit een dag, en dat
blijkt uit haar handelingen. Ze eet kant-en-klaar voedsel, ze
knutselt een geïmproviseerde douche in elkaar waarvan ze weet dat
ze die op termijn niet kan blijven gebruiken en ga zo maar door.
Alles wat Marieke doet , is gericht op het hier-en-nu, omdat ze aan
de toekomst liever niet denkt – zelfs niet aan de nabije
toekomst.

In principe is dat een boeiend gegeven om een film aan op te
hangen, en er zijn een aantal dingen die Rots goed doet: haar
beeldvoering weet de ijzige koude van de Zeelandse winter perfect
uit te drukken, met vale kleuren, zonsopgangen waarvan je weet dat
de zon geen greintje warmte zal geven die dag en overal vocht. Ook
de bouwwerf die het huisje is, wordt grafisch erg sterk
weergegeven: je ruikt het afbrokkelende bezetsel van de muren
bijna. Bovendien monteert Rots in een soort nouvelle
vague-
stijl die interessant is: ze gebruikt regelmatig
jump cuts, waarbij er gemonteerd wordt in de tijd, maar
niet in de ruimte, zodat we plotseling vijf minuten later zijn,
maar wel nog steeds op dezelfde plaats. En ondertussen loopt de
dialoog gewoon voort, zodat er een spanning ontstaat tussen wat je
ziet en wat je hoort – de dialogen en de beelden passen wel samen,
maar ze zijn bewust niet in sync, wat helpt om de desoriëntatie van
Marieke uit te drukken.

Bovendien wordt Rots geholpen door Rifka Lodeizen, die een
intense rol speelt – zelfs wanneer er wél andere acteurs in beeld
zijn (wat voor een groot deel van de film niet het geval is),
blijft ze de aandacht moeiteloos vasthouden met een erg
lichamelijke vertolking. Wim Opbrouck is de enige andere acteur met
een belangrijke rol, en speelt zijn zachte teddybeer-imago uit. Die
aanpak werkt: Opbrouck speelt regelmatig enorm irritante personages
(denk maar aan ‘Het Eiland’), maar hij heeft ook iets teders in
zich, dat hem ogenblikkelijk sympathiek maakt voor het publiek.

Klinkt allemaal fantastisch en ‘Kan Door Huid Heen’ is ook een
heel beloftevolle film, maar toch… Toch miste ik een reden om
echt te geven om Marieke. Rots maakt van haar hoofdpersonage geen
gewone vrouw die door de omstandigheden haar greep op de realiteit
verliest: ze is die voor een deel al kwijt aan het begin van de
film. En dat maakt het moeilijk om mee te leven. Bovendien zijn
sommige delen van haar verhaal lang niet zo overtuigend als andere
(heel die wazige subplot met Herfst had er eigenlijk gerust
uitgemogen), en krijg je de indruk dat bepaalde effecten er alleen
maar inzitten omdat de regisseur wou duidelijk maken dat ze dus
écht wel artistiek bezig is – denk maar aan de scène met de katjes
(waarom hardop werd gelachen tijdens de vertoning die ik
bijwoonde), of het zelfbewuste beeldrijm aan het einde van de film.
Rots kàn het wel, maar ze voelt te vaak de behoefte om dat ook
nadrukkelijk te bewijzen.

‘Kan Door Huid Heen’ is goed genoeg om me nieuwsgierig te maken
naar wat Rots zou kunnen als ze zich eens ontspande. Als ze even
zou vergeten dat ze de verplichting heeft om grote kunst te maken
en gewoon een verhaal zou vertellen op een natuurlijke manier,
zonder er al die artificiële dingen bij te sleuren.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

1 × een =