Indigènes




Een mainstream film waarin moslims de hoofdrol spelen zónder dat
ze terroristen zijn: het moet al van voor 2001 geleden zijn dat we
zoiets nog eens hebben gezien. Over het algemeen worden de rollen
voor die mensen beperkt tot een aantal standaardclichés, waaronder
de schuimbekkende religieuze fanaticus, de onsympathieke winkelier
of de al dan niet komisch bedoelde taxichauffeur. Hier en daar heb
je wel eens een onafhankelijk filmpje dat met die traditie breekt,
maar wat zo opvallend is aan ‘Indigènes’, van regisseur Rachid
Bouchareb, is dat dit absoluut geen prent voor een nichepubliek is.
Met z’n budget van zo’n 16 miljoen euro is ‘Indigènes’ één van de
duurste Franse producties ooit en het verhaal is geconstrueerd als
een klassiek, zeer traditioneel oorlogsdrama. Enig verschil: de
hoofdpersonages geloven allemaal in de Koran en zakken regelmatig
op hun knieën om te bidden. Ik veronderstel dat dat iets te
betekenen heeft: Bouchareb gebruikt de conventies van een al lang
gevestigd genre, dat voor elke blanke zo vertrouwd is als een oud
paar schoenen, en gebruikt die vervolgens om een verhaal te
vertellen dat moslims voor de verandering eens in een goed daglicht
stelt. Of het allemaal veel zal uithalen is een andere vraag, maar
goed, in het huidige klimaat (dat in Frankrijk en elders) is
‘Indigènes’ een politieke film. Soms zelfs een krachtige.

Bouchareb vertrekt vanuit het historische gegeven dat tijdens de
Tweede Wereldoorlog het Franse leger volop soldaten rekruteerde
onder de “inlanders”, mensen uit de Noord-Afrikaanse kolonieën.
Onder het motto “ga vechten voor Frankrijk, het zal er u dankbaar
voor zijn” werden die jonge mannen, die vaak nog nooit hun land
hadden verlaten, ingedeeld in divisies wiens voornaamste taak het
was om eerder te sterven dan de blanke soldaten. Vroeg in de film
zien we hoe de “indigènes” een heuvel op worden gestuurd om Duits
afweergeschut uit te schakelen. Eens ze de ergste weerstand van de
Duitsers hebben gebroken, komt de artillerie in actie. Pas daarna
worden de andere Franse soldaten ingeschakeld. Zoals men het in
‘South Park’ zou noemen: operation “get behind the
darkies”.

We volgen vier van deze arabische soldaten: Saïd is een naïeve
sukkel die in bescherming wordt genomen door zijn sergeant
Martinez. Yassir neemt dienst samen met zijn broer en is enkel
geïnteresseerd in overleven. Abdelkader is een korporaal die ervan
overtuigd is dat hij door moed en zelfopoffering ooit wel hogerop
zal geraken in het leger, en Messaoud is een romanticus, die
verliefd wordt op een Frans meisje. De conclusie wijst zichzelf
uit: de soldaten worden gebruikt als kanonnenvoer, worden
routinematig overgeslagen voor promoties en krijgen zelfs na 18 en
20 maanden nog geen dagje verlof. Zelfs de roem één van de
bevrijders van Europa te zijn geweest wordt hen ontzegd: een tekst
aan het einde van de film maakt duidelijk dat in 1959 de Franse
regering de uitbetaling van de pensioenen van de “indigènes”
staakte, omdat hun thuislanden ondertussen onafhankelijk waren
geworden.

Bouchareb weet die mistoestanden vorm te geven in een film die
aanvankelijk nogal moeilijk op gang komt. Het eerste half uur van
‘Indigènes’ is behoorlijk fragmentarisch, met de éne tekst na de
andere (Algerije, 1943; Italië, 1943; Frankrijk, 1944 enzovoort)
die ons georiënteerd dient te houden in de actie. Dat laatste lukt
wel, maar de scènes tussenin zijn te kort om echt indruk na te
laten of ons een helder idee te geven van wie de personages precies
zijn. Het is pas daarna dat de film een echte richting vindt: na
het eerste half uur komen de hoofdpersonages duidelijker naar voren
en krijgen de gebeurtenissen meer spankracht. Tot dan is het eerder
een kwestie van gezichten tellen en proberen te onthouden wie wie
is.

Eens ‘Indigènes’ dan toch op stoomkracht is gekomen, krijgen we
echter een aantal uitzonderlijk sterke scènes: de regisseur
probeert geen heldenepos te maken van zijn verhaal, maar
concentreert zich sterk op de personages. Laat in de film zit er
zelfs een gevecht dat we nooit te zien krijgen. Bouchareb cut
meteen naar de momenten daarna, waarin de hoofdfiguren elkaar
zoeken om te zien wie er nog leeft. Waarom laat hij de slag tegen
de Duitsers niet zien? Omdat personages nu eenmaal interessanter
zijn. De beste scènes spelen zich dan ook tussen hen af, en niet op
een slagveld. De ontmoeting tussen Messaoud en het Franse meisje,
bijvoorbeeld, of een scène waarin de soldaten, zeer tot hun
ongenoegen, als ontspanning plots een balletoptreden te zien
krijgen (“wat is dit voor onzin?”). Zoals wel vaker in dit soort
van oorlogsepossen, zijn het de kleine momentjes die het langst
blijven hangen.

Dat die sterke momenten er zijn, wil overigens niet zeggen dat
de personages altijd even goed uit de verf komen. Bouchareb zat
duidelijk op hete kolen om zijn verhaal te vertellen, en om er toch
maar voor te zorgen dat iedereen het goed zou begrijpen, liet hij
zich af en toe verleiden om van zijn personages spreekbuizen te
maken voor zijn eigen ideeën. Met bepaalde situaties en dialogen
drukt hij ons wat àl te nadrukkelijk met de neus op de feiten, wat
afbreuk doet aan de geloofwaardigheid van de figuren op zich. Op
een bepaald moment stapt Abdelkader, volop brandend van het heilige
vuur, op sergeant Martinez af om zich te beklagen over het feit dat
de meerderheid van de indigènes niet kan lezen. Martinez keert zich
naar de ongeletterde Saïd en vraagt hem of hij dat zou willen
leren. Saïd, de Oom Tom van het gezelschap die Martinez ten alle
tijden wil plezieren, antwoordt: “Om wàt te lezen?” Dat is een
scène die veel te duidelijk de manipulerende hand van de regisseur
toont. Maar ze maakt wél een punt, en daar was het Bouchareb om te
doen.

Maar goed, dat soort scènes zijn in de minderheid. Over het
algemeen genomen is ‘Indigènes’ een goed gemaakte, knap in beeld
gezette film (de fotografie is echt geweldig) die een belangrijk
onderwerp weet aan te kaarten op een meeslepende manier. Oké, het
duurt even voordat je helemaal mee bent en ook daarna zitten er wat
minder overtuigende scènes in, maar de kracht van de momenten die
wél werken doet veel om dat goed te maken.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

19 + elf =