Arnon Grunberg :: Bezette gebieden

In 2016 brak Arnon Grunberg eindelijk de mal waarin hij zich door zijn schrijverscarriere steeds verder en aangenamer genesteld had. De Nederlands-Joodse auteur had met Tirza (2006) zijn kenmerkende stijl en aanpak in die mate verfijnd en op punt gesteld dat alle volgende romans niet meer dan een epiloog en stijloefening leken. Voor liefhebbers waren ze nog steeds meer dan de moeite waard maar het onbehaaglijk en afstandelijke universum waarin Grunberg zich sinds de vroeger jaren negentig bewoog, had al lang geen geheimen meer. Moedervlekken was nog steeds oppergrunbergiaans maar het was ook zoveel meer…

In het daaropvolgende Goede mannen wist Grunberg zichzelf al minder de juiste houding te geven, zelfs al doken er opnieuw glimpem op van wat mogelijk was en waren zijn hoofdpersonages niet langer louter een speelbal van omstandigheden en een onverschillig universum. Het grote probleem van de roman lag in de hoeveelheid verhalen die hij er in propte waarbij het groteske daarenboven ook nog om de hoek leerde. Grunberg bouwde weliswaar verder op wat hij in Moedervlekken uitgetekend had, maar het canvas werd te druk om echt indruk te maken. In Bezette gebieden pakt hij alvast dat laatste aan door de focus opnieuw bij één personage te leggen en de anderen, ondanks hun lijden, naar de achtergrond te duwen.

Opvallend genoeg is dat hoofdpersonage Kadoke en geldt Bezette gebieden als een officieel vervolg op Moedervlekken. In tegenstelling tot wat op het einde van de vorige roman gehoopt mocht worden, heeft Kadokes alternatieve therapie voor de suïcidale Michette dan toch niet het verhoopte resultaat gehad. In het hotel van haar ouders, waar ze als verzorgster voor Kadokes vader optrad, heeft ze een schrijver leren kennen en besluit ze te breken met Kadoke en diens vader. Tot overmaat van ramp ziet de schrijver in het gebeuren tussen Kadoke en Michette verhaalstof voor een nieue roman, waarbij hij zich de nodige vrijheden veroorlooft. Na publicatie komt Kadoke dan ook in het oog van de storm te staan en wordt zijn hele functioneren als psychiater in vraag gesteld. Niet alleen het grote publiek keert zich tegen hem maar ook de orde die hem verbiedt nog langer zijn beroep uit te oefenen.

Wanneer op een dag Annat, een ver familielid, voor de deur staat, krijgt het verhaal een nieuwe wending. De diepgelovige Annat woont op de Westelijke Jordaanoever en ziet overal om haar heen antisemitisme. Haar bezoek aan Kadoke en diens vader is kort maar ze houden met elkaar contact, en ze krijgt Kadoke zelfs zover om naar Israel te verhuizen. De seculiere Kadoke stelt Annat en de gemeenschap op de proef door hen steevast er op te wijzen dat ze in bezet gebied leven en hij als seculier zijn Joodse identiteit grotendeels achter zich heeft gelaten. Boven de streng-religieuze gemeenschap hangt bovendien de schaduw van een stokoude rabbijn die in New York kunstmatig in leven wordt gehouden terwijl Kadoke, die beschouwd wordt als de door God gezonden echtgenoot voor Anat, zich geen blijf weet met het hele gebeuren. Wanneer hij een job als dramaleraar vindt in de stad, maakt hij kennis met de Palestijnse collega die een belangrijke rol in zijn leven zal spelen.

Net als in zijn vorige romans lijkt Grunberg al van de bij aanvang alle pionnen op de juiste plaats gezet te hebben opdat de machine haar onvermijdelijke werk kan doen. Veel meer dan in de vorige roman lijkt Kadoke een speelbal geworden te zijn van de gebeurtenissen en sleept hij anderen mee in zijn val. In het bijzonder in de eerste helft van de roman, waarbij Kadoke zich voor #Metoo-toestanden geplaatst ziet en zich steeds zinlozer verzet tegen het oordeel dat over hem geveld is. Van (vermeend) slachtoffer gaat hij echter naar (potentiële) dader wanneer hij in de geloofsgemeenschap aanbelandt en zich daar boven en buiten tracht te plaatsen, en zinloos kritiek geeft op de kolonisatiepolitiek.

In deze tweede helft weet Grunberg echter ook veel beter de tragiek van zijn personages voelbaar te maken en aan te tonen dat een zekere gelatenheid niet noodzakelijk een nederlaag of gewillige overgave inhoudt. In het bijzonder in zijn relatie met zijn Palestijnse collega toont Kadoke een vorm van verzet tegen het bestaan dat hem opgelegd en opgedrongen is. Op zijn eigen vervormde en vreemde manier bouwt hij een oprechte band op met een ander, een band die niet beheerst wordt door ongelijke verhoudingen, absurd plichstbesef of een dominant geloof. Uiteraard valt er veel te zeggen over de manier waarop Kadoke in het bijzonder zich geregeld cynisch uitlaat over wat er rond hem gebeurt en zich vanuit een valse objectiviteit en onthechting superieur voort doet, maar de barsten in het pantser zijn net als in de vorige twee romans veel zichtbaarder. Het hoopvolle einde van Moedervlekken is de lezer ditmaal niet gegund, al weet Kadoke finaal toch als een overwinaar uit het gebeuren te komen door de wereld die hem afwijst in haar hemd te zetten.

Bezette gebieden is niet de roman die perfect aansluit bij Moedervlekken en daar aangehaalde thema`s naar een nieuw niveau brengt. Als commentaar op dagelijkse wereld, of het nu seksisme, antisemitisme of Israels bezettinsgpolitiek betreft, mag aan de roman niet het gewicht gegeven worden dat sommige recensenten er graag aan geven. Grunberg haalt thema`s aan om zijn roman te stofferen maar wil in de eerste plaats reflecteren op hoe de mens als speelbal van de omstandigheden en het noodlot zich hier het best tegen wapent. Lange tijd leek dat niet meer dan een onverschillige gelatenheid te zijn maar in zijn laatste romans brengt hij nieuwe zichtpunten aan. Een definitief antwoord heeft hij nog niet gevonden maar met Bezette gebieden heeft hij wel een nieuwe en dappere poging daartoe ondernomen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

twee × vier =