De P.C. Hooft prijs voor Letterkunde wordt wel eens beschouwd als de belangrijkste Nederlandse literatuurprijs voor een oeuvre, en wordt jaarlijks afwisselend toegekend voor verhalend proza, beschouwend proza en poëzie. Het Nederlands letterfonds keerde hem dit jaar uit aan Arnon Grunberg. Volgens het jury-rapport blijft hij “onverminderd nieuwsgierig en maatschappelijk betrokken. Hij is obsessief in zijn zoektocht naar het liefdevolle in de mens en nietsontziend waar het de duistere kanten van het bestaan betreft. In zijn romanuniversum heeft hij een eigen stijl, taal en grammatica ontwikkeld waarin hij gruwel en tederheid met elkaar weet te verenigen, satire en oprechtheid.”
Het is een mooie samenvatting van Grunbergs literaire thema’s die hem al verschillende prijzen opleverden. Sinds zijn debuut Blauwe maandagen heeft hij immers zijn eigen `liefdehongerend` universum blijvend vorm gegeven en bevolkt met personages die zichzelf in die mate trachten weg te cijferen dat ze vaker dan niet net destructief worden voor anderen en/of zichzelf. Kenmerkend voor de meeste van zijn romans zijn de hoofdpersonages die hun eigen identiteit volledig ten dienste stellen van anderen of een ideaal. Daar gaat echter vaak een vorm van macht mee gepaard die gekoppeld aan goedbedoelde intenties en misplaatste acties finaal tot een of andere vorm van verlies lijdt. Grunberg vergroeide doorheen zijn romans evenwel zozeer met die techniek en vertelstijl dat naarmate zijn oeuvre groeide, het gevoel van herkenning dreigde om te slaan in een voorspelbare herhalingsoefening.
Met het terecht geprezen Moedervlekken (2016) wist hij tijdig de eigen mal te breken zonder afstand te nemen van zijn vroegere `stokpaardjes`. Goede mannen (2018) en Bezette gebieden (2020) waren verdere stappen in de juiste richting, nu eens aarzelend dan trefzeker zonder meteen eenzelfde impact te hebben. Maar met zijn laatste roman voor het grote publiek (hij heeft ook enkele werken in beperkte oplage gepubliceerd), De Dood in Taormina lijkt hij zijn tred gevonden te hebben. Hoofdpersonage Zelda is nochtans zo Grunbergiaans als maar kan. Als achtjarige leeft ze met haar ouders een tijd in China wanneer haar moeder van de ene dag op de andere verdwijnt. Haar vader houdt nog enige tijd de schijn vol maar bekent finaal dat haar moeder hen voor een andere vrouw verlaten heeft. Haar vader besluit daarop met Zelda terug te keren naar Nederland. Naar haar moeder schrijft ze brieven en een enkele keer reist ze ook naar Canada om haar en haar vriendin te bezoeken.
De belangrijkste band blijft echter die met haar vader, aan wie ze als tiener elke ochtend vertelt hoe zij als `lokeend` samen met haar jeugdbende, mannen op zoek naar een avontuurtje in de val lokt om daarna te beroven. Door alles aan haar vader te vertellen, wist ze bij zichzelf de herinneringen er aan uit, al weet ze ook dat dit leven niet kan blijven duren. Nadat ze met de bende breekt, maakt ze de belofte aan haar vader niet langer roekeloos te leven en pas te sterven na hem. Een derde tijdsprong, enkele hoofdstukken ver, laat het verhaal echt van start gaan. Zelda, vijfentwintig, leeft alleen en werkt op min of meer zelfstandige basis aan projecten wanneer ze in contact komt met de regisseur Rasmus. Die wil onder andere een opera over Aleppo maken om zo de oorlog in Syrië zichtbaarder te maken. Zelda zal mee instaan voor de productie en werkt als een van Rasmus` vier assistenten.
Na een voorstelling van Klinghoffer, een andere opera van Rasmus, leert ze de oudere Nederlandse acteur Jona kennen. Ondanks of dankzij zijn arrogante houding raakt ze geïntrigeerd door hem en starten ze een wederzijds afhankelijke relatie. Op de première van Engel in Aleppo ontmoet ze dan weer Per, de nieuwe chauffeur van Rasmus die ervan droomt een eigen film te maken en op zijn manier al even arrogant en afstandelijk is als Jona. Het mag niet verbazen dat Zelda met Jona en later ook met Per een relatie begint waarvan niet duidelijk is wie nu net van wie afhankelijk is. Meer nog dan in Grunbergs andere romans vertonen zijn drie protagonisten immers de vreemde leegte en nood aan erkenning die in zijn andere romans louter voorbehouden leek aan het hoofdpersonage.
De driehoeksverhouding die tussen hen ontstaat en in Taormina eindigt, waarvan de titel al duidelijk maakt dat het geen `happy end` zal zijn, kent een vreemde dynamiek. Zelda vormt hierbij spil maar heeft niet de controle over de gebeurtenissen. Grunberg lijkt zelfs te insinueren dat geen van de personages werkelijk de touwtjes in handen heeft. Dit wordt nog duidelijker wanneer Zelda met Per en Jona in Taormina verblijft en de zelfzekerheid van Jona, de afstandelijkheid van Per en de behaaghang van Zelda steeds meer verbrokkelen. De wederzijdse afhankelijkheid die het broze evenwicht tussen hen bewaart, komt onder druk te staan en zal desastreuze gevolgen hebben. Dat ze daarbij alledrie gereduceerd worden tot dader of slachtoffer zonder bewuste keuzes te maken, is uiteraard pure Grunberg maar toch voelt het nieuw aan.
De vertrouwde maar nieuw ingevulde hulpeloosheid en passiviteit die in De dood in Taormina overheerst, laat een nieuw geluid in Grunbergs oeuvre weerklinken. Zelda, Jona en Per zouden moeiteloos alledrie het hoofdpersonage in een van zijn vroegere romans kunnen zijn en blijven binnen het universum van de auteur, maar de dynamiek is verschoven. Haast subtiel voegt Grunberg nieuwe tinten toe die aan zijn roman een andere sfeer geven. Door bovendien opnieuw de focus op het puur persoonlijke te leggen en maatschappelijke thema`s zo goed als volledig naar de achtergrond te bannen, krijgt de roman een tweede andere dimensie. Waar bij Grunbergs vorige werken de wereldgebeurtenissen vaak een plaats opeisten, staat het aparte trio ditmaal volledig in het spotlicht en is het louter hun verhaal dat er toe doet. De dood in Taormina is het soort Grunberg Grand Cru dat de toekenning van de P.C. Hooft prijs meer dan rechtvaardigt.
