Ivan Toergenjev :: Vaders en zonen

Van de grote Russische schrijvers uit de 19e eeuw staat Ivan Toergenjev op gebied van bekendheid in de schaduw van Gogol, Tolstoi en Dostojevski. Vaders en zonen is zijn belangrijkste werk en, hoewel het niet kan tippen aan de meesterwerken van voornoemde schrijvers, is de roman tot op vandaag meer dan het lezen waard.

Op basis van de titel van het boek wordt de hoofdthematiek makkelijk herleid tot een generatieconflict. We krijgen inderdaad aan de oppervlakte van het verhaal de botsing tussen het gedachtegoed van de nihilist Bazarov, zijn bewonderaar Arkadi, en de liberale landeigenaars vertegenwoordigd door beider vader. Het politieke aspect hiervan, de feodale situatie in het Rusland van voor de boerenemancipatie, speelt gelukkig minder een rol dan het menselijke. Het conflict uit de titel vindt niet alleen tussen verschillende generaties plaats, maar eigenlijk tussen alle individuen.

De verhouding van zoon tot vader, vanuit een verschillende persoonlijkheid, vormt de rode draad door het boek en krijgt een extra dimensie door de liefdesgeschiedenis van beide hoofdpersonages. Het toneel van deze romance is het landgoed van de rijke weduwe Anna Odintsova. Dit is een intelligente en beeldschone vrouw die zich aangetrokken voelt tot de scherpzinnigheid van Bazarov. Leerling Arkadi die ook verliefd is op haar, wordt al te vaak weggestuurd en toevertrouwd aan het jongere zusje Katja.

Het meest boeiende aspect van Vaders en zonen speelt zich hier af. Met Odintsova heeft Toergenjev een intrigerend personage neergezet, ambigu in haar verlangens, onverschillig hedonistisch met een woelige onderlaag. De houding die Bazarov tegenover haar aanneemt is bovendien psychologisch heel interessant. Hoe plaatst hij emoties tegenover ratio? Met zijn nihilisme heeft hij geen verweer tegen haar afwijzing van zijn liefde en Bazarov verzinkt in verveling en apathie. Deze innerlijke tweestrijd vormt de kern van het boek.

Toergenjev legt in Arkadi en Bazarov twee verschillende, onverenigbare levensvisies vast, die op het einde van het boek uitersten van een spectrum beslaan qua oplossing. Enerzijds het geluk in huwelijk en werk, anderzijds kosmische wanhoop, liefdeloosheid en dood. Het doet wat belerend en ouderwets aan, maar wordt gecompenseerd door de gevoeligheid waarmee Toergenjev dit alles beschrijft. Het verhaal gaat dat de auteur, toen hij bij de slotregels van de roman belandde, het blad van zich af moest schuiven omdat anders zijn tranen de inkt meteen weer onleesbaar zouden maken.

Indertijd zorgde Vaders en zonen ervoor dat de term "nihilisme" wijdverspreid raakte. De nihilistische beweging in Rusland (rond de jaren 1860) werd gekenmerkt door het in twijfel trekken van de geldigheid van alle vormen van vooropgezette ideeën en sociale normen en verschilt dus enigszins van de door ons courant gebruikte "existentialistische" zin van het woord die de intrinsieke zinledigheid van het bestaan omvat.

Vormelijk heeft de roman enkele onvolkomenheden. Het vertelperspectief wisselt frequent tussen personages en schakelt weinig evenwichtig over tussen het weergeven van gedachten en handelingen. Toergenjev etaleert ook minder gevoel voor opbouw: de typische organische stuwing van Tolstoi of Dostojevski is afwezig, alles is veel gematigder, minder krachtig.

De taal en syntaxis zijn eenvoudig, de schrijfstijl economisch, zodat de luttele 200 pagina’s snel lezen. Toch komen er veel zaken aan bod, en met zijn universele thematiek is Vaders en zonen zeker een aanrader. Wie echter een Russisch meesterwerk zoekt, is met dit boek aan het verkeerde adres.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

twaalf − 7 =