Met twijfelachtige verwachtingen keek ik uit naar de nieuwe van
Richard Kelly. Het voormalige wunderkind had immers wat
goed te maken na het immens geflopte ‘Southland Tales’. Was dat een
eenmalige uitschuiver, of zou zijn meesterlijke debuut ‘Donnie
Darko’ alsnog een toevalstreffer blijken? Of Kelly nu een miskend
genie, dan wel een one hit wonder is, daar zijn wij na het
bekijken van zijn nieuwste, ‘The Box’, nog altijd niet uit. Feit is
dat de eerste helft, of toch minstens het eerste halfuur, niets
minder is dan een strak geregisseerde, goed geacteerde en hoogst
intrigerende thriller. Dan krijg je echter de tweede helft en wordt
je zodanig bedolven onder Kelly’s stortvloed aan ideeën, obsessies
en lichtjes onnozele – oké, geweldig ridicule – sci
fi-zijsprongetjes, dat je de zaal verlaat met een vaag gevoel van
“Dzjiezes Christ, what the hell was that all about?!“
Arthur en Norma Lewis zijn een getrouwd stel in het Richmond van
de jaren ’70. Norma heeft een voetprothese en de twee worstelen met
enkele financiële tegenslagen, maar ze zijn gelukkig, hebben weinig
om over te klagen en mogen zich de trotse ouders noemen van een
flinke zoon. Op een dag komt een verminkte vreemdeling (Langella)
hun rustige leventje echter verstoren. Hij laat een mysterieus
pakje achter – een houten doos met een grote rode knop – en heeft
een aanlokkelijk voorstel voor de twee. Als ze binnen de 24 uur op
de knop duwen, sterft er ergens op de wereld iemand die ze niet
kennen en ontvangen ze de som van 1 miljoen dollar. Als ze niet op
de knop duwen, gebeurt er simpelweg niets en komt de man zijn doos
weer halen om zijn voorstel te doen aan een ander jong gezin. Dat
is het begin van een morele crisis bij het koppel en de start van
enkele hoogst merkwaardige gebeurtenissen.
Dat uitgangspunt – gebaseerd op het kortverhaal ‘Button, Button’
van Richard Matheson – draagt veel potentieel in zich en het koppel
wordt gelukkig erg geloofwaardig neergezet door een nochtans
lichtjes miscaste Cameron Diaz en James Marsden (die de laatste
tijd goed bezig is, overigens), zodat je wel degelijk meeleeft met
hun dilemma, en de set-up niet aanvoelt als louter een leuk
gevonden gimmick. Even lijkt het verhaal in de richting van een
typische paranoïde seventies-thriller te evolueren. Een
ontspanningsfilm met een meerwaarde, dacht ik toen nog, leuk. Vanaf
het moment, echter, dat het mysterie goed en wel op gang komt,
slaan bij Kelly de stoppen door en ontspoort ‘The Box’ ietwat. Wat
begint als een nogal hoogdravende thriller over de complexe aard
van moraliteit en schuld, maakt opeens een vergezochte U-turn naar
een compleet onbegrijpelijk, al even hoogdravend science fiction
drama dat erg veel vraagt van zijn publiek, zonder er veel voor
terug te geven.
Allow me to explain: enkele van de elementen die opeens
naar voren komen in het verhaal zijn – ahum – een wereldwijd
complot van aliens, teleporterende waterzuilen, een soort
peulmensen die dienst doen als verrekijker, onduidelijke
experimenten die nooit verklaard worden en veel gebrabbel over de
band tussen wetenschap en magie. Echte wetenschap valt namelijk
niet te onderscheiden van magie. Allez, dan. Het begint
ondertussen vrij makkelijk te worden om de stokpaardjes van Kelly
te herkennen, maar hier lijkt het alsof hij ze er allemaal maar
heeft ingestoken, omdat hem dat écht wel allemaal fascineert. Oké,
fair enough, maar verwerk dat dan in een goed scenario dat
ook daadwerkelijk stéék houdt, hé Richard! Nu had ik na afloop van
de prent totaal niet door wat nu net het nut was van al zijn
onnozele sci-fi tralala. Mensen met bloedneuzen – de
slachtoffers van die mysterieuze experimenten – komen af en toe
onheilspellende boodschappen brengen, alvorens op de grond neer te
vallen. Ça va, maar weet ik veel wat die nu net in verhaal
kwamen doen.
In ‘The Simpsons’ verklaart een van de schrijvers vaak situaties
die zich in zijn scenario afspelen op de achtergrond als ‘for
some reason‘. Zo begint tijdens een vuurgevecht tussen cowboys
in een welbepaald shot opeens één van die kerels een gat te graven.
In het scenario staat daar dan “One of them starts digging a
hole, for some reason.” Zo voelt drie vierde van ‘The Box’ óók
aan. Waarom zitten alle elementen die er inzitten, er in? Goh,
gewoon. Kelly had nog een paar aantekeningen liggen, zoiets. ‘The
Box’ lijkt wel een mislukt David Lynch-project dat uiteindelijk
werd afgevoerd wegens te vergezocht, te onsamenhangend. Ja,
Lynch-films lijken zelfs lógisch in vergelijken met sommige
plotwendingen uit ‘The Box’.
Kelly neemt echter weinig risico’s. De grote onthulling ergens
middenin de film is zo cliché als de pest, er zit wel érg veel ‘The
X-Files’ in het verhaal, en Kelly werkt netjes toe naar een
dramatische climax, maar die is geforceerd en onnozel, eerder dan
pakkend of schokkend. James Marsden en Frank Langella staan sterk
te spelen, de muziek van Arcade Fire is gepast dreigend en Kelly
weet wel hoe hij een spannende scène in beeld moet zetten, maar het
is allemaal zo vrijblijvend, het hangt allemaal met zo’n losse
draadjes aan elkaar, dat je al snel je interesse verliest. Gehoord
bij het verlaten van de zaal en inwendig beaamd: “Amai zeg,
what the fuck was dat allemaal?!” Richard Kelly heeft met
zijn volgende écht iets te bewijzen.
