Snow White and the Seven Dwarfs




‘Sneeuwwitje’? Zijn we nu helemaal kinds geworden, hier in de oude
fabriek? Wel… Ja, maar dat heeft er niets mee te maken. Het
feit blijft dat ‘Sneeuwwitje’ één van de belangrijkste films ooit
gemaakt is. De eerste lange animatiefilm – tegenwoordig klinkt het
als niets meer, maar destijds was dat een artistieke en financiële
stap in het duister waar onvoorstelbaar veel lef voor nodig was. Al
die mensen die tegenwoordig neerkijken op Disney en hun liefde
verklaren voor meer intellectueel verantwoorde producten uit Japan
(was die laatste Miyazaki niet schitterend?!) kunnen dan wel
gelijk hebben wanneer ze zeggen dat het Huis van de Muis
tegenwoordig veel van z’n oude glorie verloren heeft, maar zonder
ome Walt zou er misschien in het geheel nooit een traditie van
volwaardige tekenfilms ontstaan zijn. Geen ‘Sneeuwwitje’, geen
‘Spirited Away’.

Het hele concept van een lange animatiefilm was bespottelijk in de
jaren dertig, toen Disney aan ‘Sneeuwwitje’ begon: tekenfilms waren
korte stukjes van misschien tien minuten, die aan een gewone live
actionfilm vooraf gingen. De onderwerpen waren beperkt tot muizen
en andere dieren die slapstickachtige avonturen meemaakten. De
verhaaltjes waren simpel en vrijwel uitsluitend gericht op
kinderen, de figuurtjes waren karikaturaal. En toen kwam daar deze
film, en wat de wereld plotseling kreeg was een volwaardig verhaal
met drie akten dat zich ontwikkelde over tachtig minuten, getekend
op een manier die zeer sterk in de richting van fotografisch
realisme neigde. Zelfs de dwergen worden niet al te sterk gepusht
naar de karikatuur – hun bewegingen en gedragingen volgen altijd
min of meer de menselijke logica, wat in korte tekenfilms zelden of
nooit het geval was (al eens gekeken naar de buitelingen die een
vroege Mickey Mouse maakte op z’n stekkebeentjes?).
Cartoonfiguurtjes waren goed genoeg voor de korte filmpjes, maar
hier wou Disney iets anders: een wereld creëren waarin getekende
personages zo geloofwaardig werden dat de kijker oprecht met hen
zou meeleven, zou delen in hun emoties. Niet alleen duurde
‘Sneeuwwitje’ een ongeziene 80 minuten, maar de film had ook de
mentaliteit van een volwassen, verhalende prent.

De manier waarop het verhaal wordt verteld in ‘Sneeuwwitje’ is
eigenlijk nooit verloren gegaan in de Disneytraditie: we krijgen
een versmelting van beeld en muziek – wie erop begint te letten,
zal merken dat de muziek letterlijk nóóit stopt, elke seconde van
de film is er wel wat te horen. Met als hoogtepunten natuurlijk
liedjes als ‘Heigh-Ho’ en ‘Someday My Prince Will Come’ – liedjes
die ook weer op een ongewone manier gebruikt werden, in de zin dat
ze niet zomaar willekeurig middenin het verhaal gesmeten werden. De
muzikale nummers voegen iets toe, ze brengen nieuwe informatie aan
in het verhaal. In de musicals van de jaren dertig was dat
gewoonlijk het geval niet – het verhaal begon, de personages
barstten plots uit in gezang en wanneer ze dat uit hun systeem
hadden, ging het verhaal weer verder. ‘Sneeuwwitje’ is één van de
allereerste films waarin liedjes gebruikt worden om het verhaal te
vertellen. En die techniek zijn ze bij Disney in feite blijven
gebruiken tot aan ‘Tarzan’ – het genre van muziek is met de tijd
veranderd, en natuurlijk waren er over de loop der jaren films die
er meer of minder de nadruk op legden, maar dat principe bleef
steeds in gebruik. Tot Disney z’n samenwerking met Pixar begon en
de animatiefilms meer in de richting van de traditionele komedies
begonnen te verschuiven, waarbij de liedjes helemaal kwamen te
vervallen.

‘Sneeuwwitje’ is een belangrijke film, omdat alles wat erin te zien
is voor de eerste keer gedaan werd. Het is pionierswerk – al die
formules die we tegenwoordig zo goed kennen, kwamen daar voor het
eerst opduiken, en niemand die eraan werkte had enige reden om te
geloven dat het allemaal goed zou aflopen. Op het moment van
productie was de kans dat de film genadeloos zou floppen, niet
denkbeeldig. Nog een traditie die gestart werd met ‘Sneeuwwitje’,
was bijvoorbeeld de link met de natuur die Disney legde.
Sneeuwwitje zelf, onze deugdelijke heldin, heeft een haast mystieke
verbondenheid met de natuur: ze hoeft maar in een bos twee minuten
te zitten huilen, of de dieren komen haar spontaan troosten en
helpen haar om de kuis te doen bij zeven viespeuken van dwergen.
Als je dat kunt, dan héb je iets met dieren. De heks, daarentegen,
wordt vanaf het eerste zicht gevolgd door twee gieren (die
overigens verdacht op haar lijken), en wordt op het einde zelfs het
hoekje omgeholpen door een natuurlijk fenomeen. Ze probeert de
dwergen te vermorzelen onder een zware steen, wanneer de bliksem
inslaat en haar een ravijn in laat donderen. Of om het anders te
zeggen: ze probeert de natuur te misbruiken om een moord te plegen,
en de natuur slaat terug. (Die plotwending staat de makers
natuurlijk ook toe om van de heks af te raken zonder dat de dwergen
hun handen vuil moeten maken door haar effectief te vermoorden,
hoewel die kleine donders toch maar een behoorlijke bloeddorstige
blik in hun ogen hebben wanneer ze de heks achterna zitten.)

Nog zo’n Disney-cliché: de saaie mannelijke held. De prins is in
deze versie van het verhaal gewoon een lachertje: aan het begin
duikt hij heel even op om te tonen hoe goed z’n haar wel ligt, en
vervolgens verdwijnt hij voor het gehele verhaal. Aan het einde
komt hij dan weer even kijken, hij kust Sneeuwwitje wakker en neemt
haar stante pede mee naar z’n kasteel. Zo kan ik ook de prins
spelen – hij krijgt het meisje en heeft er geen flikker voor moeten
doen. Het mietje.

De scherpere kantjes van het oorspronkelijke sprookje werden
grotendeels achterwege gelaten voor de film: zo moest de
(stief)moeder zich eigenlijk dooddansen op het huwelijk van
Sneeuwwitje met de prins – dan komt ze er hier met haar
blikseminslag nog goed vanaf. En toch hebben maar al teveel
kinderen wakker gelegen van sommige scènes: de transformatie van de
koningin in de heks is een prachtig geanimeerd, nachtmerrieachtig
stukje cinema, dat voor kinderen beangstigend kan zijn omdat het
onze oriëntatie tijdelijk wegneemt: de camera begint te draaien en
houdt niet op, tot we plots dat oerlelijke heksengezicht zien. Kort
daarna zien we haar de trap van haar kasteel afdalen, waar een
skelet in een cel ligt. De heks lacht de dode vierkant uit – meteen
een suggestie van waar de koningin zich mee bezighoudt wanneer ze
haar stiefdochter niet van kant probeert te maken.

Noem het dan maar oubollig of melig, maar met ‘Sneeuwwitje’ is een
heel nieuw gebruik voor een medium uitgevonden, waar voordien nooit
iemand bij had stilgestaan. Het was een onvoorstelbaar riskante
productie, die echter nog steeds dient als fundamenteel
referentiekader voor élke animatiefilm die er uitkomt. Da’s niet
niks.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

een × vijf =