Nanni Moretti bestormde het internationale festivalcircuit in 1985 met La Messa è Finita, een matige tragikomedie die evenwel tot nader order zijn beste film blijft. Met Caro Diario en La Stanza del Figlio bouwde hij aan een enorme reputatie die eigenlijk absoluut niet verdiend was op basis van het flauwe werk dat hij afleverde. Twee decennia en een pak slechte films later levert de regisseur nu een complete ramp van een film af met Il Sol Dell’Avvenire, een werkstuk vol zelfingenomen slimmigheidjes van nul en generlei cinematografische waarde.
Moretti voert zichzelf op als een cineast die overhoop ligt met zijn vrouw (tevens producente van zijn werk), ook overhoop ligt met zijn nieuwe productie over de verhouding tussen de Italiaanse communistische partij en die in de Sovjet-Unie, én overhoop ligt met het moderne klimaat waarin films dienen te worden gedraaid. En passant verbeeldt de man zich ook nog eens een soort ideale film die hij wil draaien, waarin de personages aan de hand van gezongen teksten commentaar geven op het drama.
Die op zichzelf al niet bijzonder interessante aanpak (‘filmmaker gaat doorheen persoonlijke en creatieve crisis’) leidt in de praktijk tot Moretti die vooral jongleert met allerlei filmische referenties (van Jacques Demy’s Lola tot La Dolce Vita en A Short Film About Killing van Krysztof Kieslowski) die totaal niks bijbrengen of enige betekenis toevoegen. De rest wordt opgevuld met werkelijk oeverloos gezwets over relaties, regisseren en politiek. Aangezien er in de film-in-de-film ook nog een Hongaars circus rondloopt dat net tijdens de gebeurtenissen van de Praagse Lente op bezoek is, wordt het derderangs Woody Allen-getater aangedikt met al even derderangse Fellini-elementen.
Op de een of andere manier lijkt Moretti ervan overtuigd dat de kijker een zier geeft om zijn pseudo-intellectuele reflecties die meestal kant noch wal raken en vooral getuigen van weinig zelfkritiek: het doet zich allemaal veel intelligenter voor dan het eigenlijk is. De vraag is ook wat de film ons nu wil vertellen. Iets over relaties? Iets over politiek en media? Iets over film maken in tijden van streaming en postmodernisme? Het zijn allemaal opties die kunnen aangevinkt worden, maar geen enkele ervan wordt ook echt uitgewerkt. Alles wordt op een hoopje gegooid, overgoten met een sausje van krampachtige humor en ingeblikt door gebruik te maken van zoveel mogelijke banale plaatjes.
Gezien zijn misplaatste ‘auteur’-status in Cannes mocht Nanni Moretti aan de Croisette meedingen naar de Gouden Palm in de officiële competitie. Godzijdank zag de jury dit keer doorheen alle onzin en ging de Italiaan met lege handen naar huis, al blijft het dan weer onbegrijpelijk hoe deze Il Sol Dell’Avvenire in godsnaam een nominatie voor beste script kon krijgen toen de Italiaanse filmpers de potentiële winnaars voor haar jaarlijkse prijzen bekendmaakte.
