Een zeventiger die het creatieve allesbehalve verleerd is. Surman levert met Invisible Threads de eerste smaakmaker van ECM in 2018 af.
John Surman heeft het afgelopen decennium kwantiteit voor kwaliteit verruild. Naast Saltash Bells, een elektronische zijsprong in 2012, is het stil geweest rond de Britse saxofonist en klarinettist. Hoewel Surman al 73 jaren op de teller heeft staan en de z’n productiefste jaren achter de rug heeft, is Invisible Threads een afdoende terugkeer naar het hoofdpodium. Met behulp van Nelson Ayres (piano) en Rob Waring (vibrafoon), presenteert de zeventiger een collectie van eigen werk dat zich thematisch ver uitstrekt alsook vormelijke diepgang zoekt. Surmans aloude inspiratie uit volksmuziek is aanwezig in de instrumentale schakeringen, hoewel het trio rechtlijnige keuzes uit de weg gaat.
De saxofonist heeft ondertussen met alle groten uit de ECM-catalogus samen gewerkt, maar de keuze voor Ayres en Waring getuigt van creatieve durf. De ‘’Autumn Nocturne’’ ontstijgt de klassieke vorm geperfectioneerd door Chopin, dankzij Surmans zachtaardige speelwijze en beheerst meesterschap over de sopraansaxofoon (met her en der kleine weerhaakjes in een golvende melodie) en Ayres die een milde sambasaus over het geheel sprenkelt. Een confrontatie tussen pastorale en bosso nova, waarbij Waring voor de aanvullende noot zorgt. Bij ‘’Pitanga Pitomba’’ is het een marimba die kleur brengt, terwijl Ayres en Surman op speelse wijze de richting op vlak van melodie en ritme aangeven.
Invisble Threads is een album dat zowel op vlak van vorm als melodie een boeiend verhaal te vertellen heeft. ‘’On Still Waters’’ wekt tegelijk de gemoedsrust van stille waters op, alsook de rimpels die de sereniteit verstoren. Surmans basklarinet creëert een reliëf dat meer van impressionisme dan jazz weg heeft. Ondanks de stilistische keuzes (‘’Another Reflection’’ verruilt de waterwegen voor desolate landschappen), bevat iedere compositie een sterke melodieuze component. ‘’The Admiral’’ is een pareltje opgebouwd uit kleine gebaren, als fladderende vleugels of belletjes onderwater blazen, waarbij de instrumenten bereidwillig tot één massa versmelten.
Ondanks de hybride composities van Surman is het mogelijk om invloeden te duiden. ‘’Within the Clouds’’ roept herinneringen aan een collaboratie met Anouar Brahem op (het imposante Thimar), ‘’Invisible Threads’’ laat een vleugje Sonny Rollins doorschijnen, terwijl ‘’Byndweed’’ gelijkenissen met John Zorn’s melodieuze werk vertoont (denk aan Alhambra Love Songs, minus de romantiek). Het trio bestrijkt meer dan één register zonder in geografische stereotypen als oosters of zuiders te vervallen. ‘’Summer Song’’ (geschreven door Ayres) is misschien de enige compositie die duidelijk binnen een genre (ballade) te catalogiseren valt, alhoewel de pianist vrijelijk van tempo en ritme verandert.
Invisible Threads is zoals de welgekozen titel verraadt een kluwen van onzichtbare verbindingen tussen thema’s en speelstijlen. Geen voor de hand liggende rode draad dus, wel een gedurfde triobezetting die het creatieve genie genaamd John Surman in de verf zet.
