Het is voor de eerste keer sinds de opening in 1999 dat “Wall Drawing Nr.36” opnieuw getoond
wordt in SMAK. De gigantische muurschildering wordt meteen ook in dialoog gebracht met twee
andere minimalistische kunstenaars uit de collectie.
Iemand die in navolging van de promotiecampagne en de grote affiche op de buitenmuren van het
museum, een grootse expo over Sol Lewitt verwachtte, is eraan voor de moeite. Het gaat om slechts
één werk, voluit getiteld “Wall Drawing Nr.36 / Intersecting Bands of four Colors (Black – Blue –
Red – Yellow) from four Directions – 90 cm wide (symmetrically)”. Daarmee hebt u ook meteen een
mooie beschrijving van het werk: het is een muurschildering die bestaat uit vier gekleurde banden
die elkaar op het middelpunt kruisen. Het werd in 1976 aangekocht door Vrienden van het
SMAK.
Sol Lewitts werkmethode is uniek: hij creëert een concept voor een muurschildering, dat dan een
onderzoek naar de ruimte, naar kleuren en naar vormen moet worden. De uitvoering wordt echter
overgelaten aan een speciaal opgeleid team, dat nauwkeurig Lewitts bijgeleverde aanwijzingen volgt.
Toen Lewitt zelf nog leefde had dit proces reeds een belangrijke betekenis: het kunstwerk bevindt zich
niet slechts op het conceptuele, maar ook op het performatieve niveau. Sinds Lewitt in 2007 overleed,
betekent het vooral dat zijn werken even levendig kunnen blijven bestaan. Op de muur tegenover
“Wall Drawing Nr.36” hangt het plannetje dat Lewitt ervoor tekende. Op die manier wordt het proces
geëvoceerd en kan de bezoeker niet alleen het kunstwerk als eindproduct, maar ook het kunstwerk als
concept bekijken. Door die link wordt de revolutionaire eigenheid van Lewitts werkproces
duidelijk.
De ruimte met de “Wall Drawing Nr.36” is niet adequaat verlicht. Door de belichting zijn de
gekleurde lijnen vanuit sommige oogpunten zelfs helemaal niet te zien. Dat is bijzonder jammer, want
een groot onderdeel van Lewitts bedoeling is net dat er vanuit verschillende perspectieven naar een
bepaalde vorm, en naar de relatie van die vorm met de ruimte, gekeken wordt. Dat is in dit
geval dus onmogelijk. In de twee aangrenzende ruimtes presenteert SMAK twee andere grote namen
van het minimalisme uit de collectie. De Franse kunstenaar Daniel Buren is zeer bekend vanwege zijn
steeds terugkerende streepjesmotieven. De stroken, steeds exact 8,7 cm breed, bekleden volledige
muren en stralen een warme gloed uit. Bovendien gaan Burens werken makkelijk een kleurrijke
dialoog aan met de muurschildering van Lewitt. Met Claude Rutault is er iets minder affiniteit. Zijn
monochrome “Gamme de 26 couleurs” speelt evenzeer met perceptie, maar minder met perspectief.
Rutault leert ons naar kleuren kijken. Wanneer hij een monochroom wit vlak op een witte muur
plaatst, blijkt die muur helemaal niet wit te zijn. Hoe definiëren wij een kleur, anders dan in haar
verhouding met andere kleuren? De valse neutraliteit van de typische ‘white cube’ van het museum
wordt makkelijk ontmaskerd. Rutaults werken zijn even interessant binnen het minimalisme, maar
gaan minder vlot een relatie aan met de Lewitt in de andere ruimte. Uiteindelijk zal SMAK moeten
toegeven dat het samenbrengen van deze drie eerder arbitrair is: het zijn drie minimalisten, waarvan
zich werken in de museumcollectie bevinden. Daarmee is echter nog geen volwaardige tentoonstelling
gebouwd.
Ter vergelijking: in 2012 pakte Museum M in Leuven uit met een grootse Sol Lewitt-expo,
verdeeld over drie verdiepingen. Dat SMAK het budget hier niet voor heeft, of geen retrospectieve als
doel stelt, is begrijpelijk. Toch had de presentatie van de muurschildering beter gekund. Het was beter
samengevallen met, of gekaderd door, een andere expo rond minimalisme of geometrische kunst.
Kwestie van de unieke en bekende Sol Lewitt in een context te plaatsen die hij verdient. In M gingen
verschillende muurschilderingen boeiende confrontaties aan en werden video’s getoond van de
opbouw van de werken. Bovendien werden de zalen voldoende verlicht, zodat de kleuren goed tot hun
recht kwamen. Dat laatste is in SMAK jammerlijk mislukt: door de slechte belichting en het dikke
vloertapijt lijkt de zware ruimte het elegante en stralende werk te willen indijken. Bovendien zijn de
dialogen met de andere minimalistische werken eerder oppervlakkig. Hoewel ze een visuele gelijkenis
vertonen, bieden ze geen meerwaarde voor het aanschouwen van “Wall Drawing Nr.36”.
Deze expo toont een deel van de collectie waar SMAK trots op mag zijn. Het is ook een ode aan
het minimalisme. Voor iemand die een echte expo over Sol Lewitt verwacht, is dit echter verloren
moeite. Het werk blijft puur technisch zeer interessant, maar helaas komt de prachtige “Wall Drawing
Nr.36” hier niet tot zijn recht. Door de oppervlakkige samenstelling zijn deze ruimtes louter een leuke
bijkomstigheid voor de bezoeker die er per ongeluk binnenstruikelt.
Uit de collectie: Sol Lewitt loopt nog tot 14 februari 2016 in SMAK, Gent
Uit de collectie: Daniel Buren loopt nog tot 28 juni 2015 in SMAK, Gent
Uit de collectie: Claude Rutault loopt nog tot 24 mei 2015 in SMAK, Gent
