Brasser, Vlaams cartoonist

Een land dat door heel wat buitenlandse observanten — en door zowat alle binnenlandse waarnemers — bestempeld wordt als een surrealistische plaats bij uitstek, kan niet anders dan zijn vele cartoonisten nauw aan het hart drukken. In Hasselt organiseert de Marnixring Limburg-Herkenrode een grote overzichtstentoonstelling rond het werk van één der meest notoire vertegenwoordigers van deze kunststroming: de bijzonder productieve Brasser.

Brasser, oftewel Paul De Valck in het echte leven, werd geboren in voorjaar 1937 en kwam al vroeg in de ban van de tekenkunst. Hij werd onder meer als cartoonist aangeworven bij De Gentenaar en Het Nieuwsblad waar hij onder het pseudoniem PRIK publiceerde. Maar zijn grootste faam heeft hij verworven als medewerker van het Pallieterke. Het is ook uit de verzameling die hij bij dit blad produceerde, dat de 250 tentoongestelde cartoons afkomstig zijn.

Laat er echter geen misverstand over bestaan: Brasser — zoals hij zich bij dit blad liet kennen — was zeker geen ideoloog, integendeel. Als er nu iets is dat de tentoonstelling typeert, dan is het wel de enorme verscheidenheid aan onderwerpen die hij binnen dit blad publiceerde. Het is dus ook één van de grote verdiensten van deze tentoonstelling, dat ze een bijna perfect generalistisch beeld oplevert van de onderwerpen die tijdens al die jaren aan bod kwamen, en dus mede daardoor kan fungeren als een waarachtige evocatie van een tijdsbeeld. De jaren zeventig, tachtig en negentig denderen in sneltreinvaart aan het oog van de toeschouwer voorbij en vooral: ze blijven aan je netvlies kleven en dringen door tot je bewustzijn.

Eén van die thema’s die geordend in een hele rij cartoons terugkomt, is bijvoorbeeld de eeuwige strijd tussen de seksen, wars van stellingname rond feminisme of vrouwenrechten, maar eenvoudigweg aan de hand van stereotypen die de verschillende generaties overleeft hebben: de altijd babbelzieke vrouw die de mond gesnoerd moet worden, de man die uit de cafés moet gehaald worden, of de man die wel beweert dat hij baas in huis is, terwijl… Brasser steeg boven deze stereotypes uit, zodat zijn cartoons echt stof tot nadenken gaven.

Nog een onderwerp dat op een universele manier behandeld wordt, is de verhouding tussen de verschillende werelddelen, en de problematiek van ontwikkelingssamenwerking die eraan vast hangt. Brasser geeft in vele van zijn cartoons hierover weer wat iedereen diep in zijn binnenste weet maar toch oh zo moeilijk durft toe te geven: dat ontwikkelingssamenwerking eigenlijk slechts een doekje voor het bloeden van de Westerse mens is, en dat de oorzaak voor ontwikkelingssamenwerking eerder bij vastgeroeste machtsverhoudingen tussen landen en groepen ligt. Organisaties zoals 11.11.11 worden dan ook niet echt op een voetstuk geplaatst.

De zaal en de belichting in de zaal maken het mogelijk de verschillende delen van de tentoonstelling als aparte gehelen te beschouwen en dan merk je doorheen de verschillende delen ook de evolutie van de karikaturen op. In de beginjaren werden de figuren generalistisch voorgesteld, een typeman of een typekind bijvoorbeeld, in de latere jaren focuste Brasser zich meer en meer op afbeeldingen van werkelijk levende personen. Uiteraard kon de politiek met haar enorme verzameling karakterkoppen dan niet meer ontbreken. Zijn de thema’s uit de jaren zeventig nog te vinden bij de economische werkelijkheden zoals werkloosheid en bedrijfssluitingen, dan komen in de jaren tachtig de communautaire geschillen naar voren. Iedere cartoon uit deze periode is waarschijnlijk in het heetst van de strijd getekend, maar ze blijven actueel wanneer het gaat over verfransing in de Vlaamse Rand of wanneer we de zoveelste karikatuur van Vlaamse leeuw of Waalse haan zien. Nergens doet het gedateerd aan, en ook de politici ten tijde van de Martens-regeringen blijven actueel, of het nu gaat over 1981 of 1991: thema’s zoals belastingen en schandalen blijven identiek

Met een quasi perfecte zaalindeling, een overzichtelijk geheel en een merkbare evolutie in thema’s en stijl door de jaren heen, weten de organisatoren leven en werk van de in 2001 overleden Brasser terug tot leven te wekken en voor het nageslacht veilig te stellen.

Kunstzaal onder den Toren, Thonissenlaan 17, 3500 Hasselt, open van 31 augustus tot en met 15 september, doorlopend gratis open van 11 uur tot 18 uur.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

drie × vier =