Cees Nooteboom is een geboren reiziger. Zijn hele leven al is hij onderweg en van zijn reizen verspreid over de hele wereld (en in zijn geest) doet hij voortdurend verslag, in de fraaie stijl hem eigen. De gebeurtenissen en ideeën waaraan hij in Europa ten prooi viel, heeft De Bezige Bij nu verzameld in twee omvangrijke hardcovers onder de noemerLabyrint Europa.
We zouden het al eens durven vergeten, maar Cees Nooteboom geniet omwille van zijn reisverhalen bekendheid over de grenzen van het Nederlandse taalgebied heen. De kwantiteit van zijn reizen is daarbij niet onbelangrijk: wie Labyrint Europa, deel 1 openslaat, krijgt namelijk al gauw de neiging te denken dat er geen restje Europese bodem meer is dat de auteur niet heeft platgetreden. Van een namiddag rondstruinen in Nice, neemt de schrijver de lezer mee naar de vissers in de haven van Ibiza, van een klooster in Spanje naar de Acropolis van Athene, waarna er nagedacht wordt over de regens van Brussel en Knokke, later over de Sixtijnse kapel in het Vaticaan en tussendoor ook aan de race van Le Mans en een graf in zee bij Saint-Malo. En, waarom ook niet, wie reist, komt ook soms thuis. Tot de mooiste passages van Labyrint Europa kan men die passages rekenen waarin Nooteboom na een lange afwezigheid terug de vertrouwde muren van zijn huis ziet opdoemen en zich warmt aan de gezelligheid van het alom gekende.
Maar waarover schrijft Nooteboom eigenlijk? Labyrint Europa, deel 1 bundelt alle reisverslagen uit de periode tussen 1957 en 1966, waardoor het boek onmiskenbaar aandoet als tijdsdocument. Europa was in die periode nog een echt labyrint, met strenge grenscontroles en grote beperkingen qua toegankelijkheid voor de gemiddelde toerist. Er was geen echte gemeenschappelijke voertaal en Nooteboom, die telkens weer in contact wil treden met de lokale bevolking, moet dikwijls grote moeilijkheden overwinnen in een poging informatie in te winnen. Hij doet echter niet uitschijnen dat hij grote ontdekkingen doet in de steden waar hij belandt, maar verspreid over een paar bladzijden leest men telkens over een ervaring, heel dikwijls sterk geworteld in het alledaagse. Zo wordt het boek een combinatie van gemoedstoestanden, waarvan telkens alleen het kader wijzigt. Verondersteld kan worden dat in Labyrint Europa, deel 2, met alle verhalen tussen 1967 en het heden, een heel andere indruk zal opwekken: een van grote economische, sociale en culturele progressie.
De reden waarom dit boek zo plezierig leest, is dat Nooteboom het persoonlijke aan een groter historisch verhaal ophangt. De volstrekt pretentieloze uitlatingen over zijn eigen denken, kadert de schrijver in een grotere context. Zo is Labyrint Europa tegelijk reisverhaal, dagboek en historisch onderzoeksmateriaal. Diezelfde indruk krijgen bijvoorbeeld geoefende wandelaars die De omweg naar Santiago ter hand nemen, een aantal jaar terug in een fraai geïllustreerde versie uitgegeven bij De Bezige Bij. In dat boek ligt vooral de ervaring aan de basis, terwijl Labyrint Europa meer focust op cultuurhistorische wetenswaardigheden. Dit alles laat de auteur echter baden in een uiterst intieme sfeer, waarin het Europa voorbij de clichés zich openbaart. Daarom is Labyrint Europa, deel 1 een schitterend boek voor wie het continent door een intelligente, weemoedige maar tegelijk humoristische bril wil bezien.
