District 9

Zeg nu nog dat toeval niet bestaat: met slechts twee weken
tussentijd krijgen we twee films in de zalen, gemaakt door
regisseurs die zich voor hun eerste langspeler baseren op hun eigen
kortfilm – en allebei hebben ze het cijfer 9 in de titel.
Spooky. Onlangs nog kregen we ‘9’, een niet
onverdienstelijke, maar uiteindelijk teleurstellende animatiefilm
van Shane Acker, en nu is er ‘District 9’ van Zuid-Afrikaans
regisseur Neill Blomkamp, een ironische science fiction-actiefilm
die, mogen wij u met vreugde melden, er wél boenk op is.
Met de hulp van de centen van Peter Jackson (en die mens heeft veel
centen), breidde Blomkamp zijn kortfilm ‘Alive in Joburg’ uit tot
een knallend adrenalinefestijn met inhoud. Nuja, niet dat we dat
laatste mogen overschatten, maar in ieder geval: een béétje
inhoud.

Twintig jaar geleden maakte de mens voor het eerst contact met
buitenaards leven, toen een alien schip boven Johannesburg
kwam zweven. Na lang wachten en veel aarzelen besloot het leger een
kijkje in het schip te gaan nemen, om er ongeveer een miljoen zieke
en ondervoede wezens aan te treffen. De aliens werden ondergebracht
in District 9, een kruising tussen een vluchtelingenkamp en een
Zuid-Afrikaans township, waar ze de volgende jaren in
armoede doorbrachten, samengehokt in vunzige hutjes. Het MNU
(Multi-National United) is een privébedrijf dat de wet in District
9 probeert te handhaven – ze zijn ook de op één na grootste
wapenfabrikant ter wereld, zodat hun interesse in alien wapentuig
met meer te maken heeft dan ordehandhaving alleen. Wanneer de
criminaliteit in het district niet meer in te perken blijkt, krijgt
Wikus van de Merwe (Sharlto Copeley), een sullige MNU-agent, de
opdracht om de verhuis van de aliens naar het nieuwe District 10 te
organiseren. Tijdens die operatie komt Wikus echter in contact met
een mysterieuze zwarte vloeistof – slechts een paar uur nadien
begint zijn arm te veranderen in een soortement tentakel. Wikus
transformeert langzaam maar zeker in een alien. De bonzo’s van MNU
willen hem zonder al te veel poespas aan stukken snijden (kwestie
van research te doen voor een eventuele handel in alien wapens,
ziet u), waardoor hij maar één keuze heeft: vluchten naar District
9.

Dat hele scenario is natuurlijk een (nogal voor de hand
liggende) parabel voor het Apartheidsverleden van Zuid-Afrika. De
Prawns, zoals ze minachtend genoemd worden, worden
buitengesloten uit het normale leven in Johannesburg. Ze hebben
geen rechten, geen eigendom en wanneer Wikus aan het begin van de
film alien eieren ontdekt, laat hij zonder een seconde te twijfelen
de hele hut afbranden. De aliens worden nauwelijks gezien als
schepsels met levensrecht, laat staan het recht om humaan behandeld
te worden, hoewel de schijn natuurlijk wordt hooggehouden, met een
bureaucratie aan ontzettingsbevelen, wetten omtrent voortplanting
en ga zo maar door. Blomkamp refereert specifiek aan de Apartheid,
maar je kunt de metafoor ook perfect doortrekken naar
vluchtelingenkampen overal ter wereld. Waar het over gaat, zijn
mensen (of in dit geval buitenaardse wezens), die gezien worden als
“anders”, als afwijkend van de norm, en bijgevolg geïsoleerd worden
in een getto. Het is een triest terzijde dat District 9 niet
gebouwd werd voor de film: het township bestond al en werd
effectief bewoond door mensen tijdens het draaien – kort daarna
werden de bewoners blijkbaar overgebracht naar een betere plek, wat
dat dan ook wilt zeggen.

Die dubbele laag is er dus wel degelijk, wat ‘District 9’ meteen
een zekere voorsprong geeft op de meeste films in dit genre – hoe
bescheiden dan ook, het gààt ergens over. Maar maak je geen zorgen:
in de eerste plaats is dit een actiefilm die je van begin tot einde
geen seconde rust gunt. Het verhaal wordt gestructureerd in een
pseudo-documentaire stijl: tijdens het eerste half uur zien we
Wikus en zijn team door District 9 wandelen, terwijl ze de aliens
laten weten dat ze gaan verhuizen. Ondertussen geeft Wikus
commentaar aan een cameraploeg die een instructievideo maakt voor
MNU. Later in de film gebruikt Blomkamp nieuwsbeelden en interviews
met “experts over mens-alien-relaties” om zijn verhaal te
vertellen. Enerzijds is die structuur natuurlijk gewoon een trucje
om de geloofwaardigheid van zijn verhaal te vergroten – wat zeker
tijdens de eerste helft van de prent goed lukt – maar anderzijds is
het ook een manier om op korte tijd heel wat informatie mee te
geven aan het publiek. De eerste 30 minuten van ‘District 9’ zijn
magistraal wat dat betreft: ze zitten tjokvol met info; de premisse
wordt glashelder uitgelegd, de personages worden gezet én de
eigenlijke plot wordt op gang getrokken. Maar toch krijg je nooit
het gevoel dat Blomkamp zijn scenario moet forceren om dat allemaal
verteld te krijgen, toch ben je nooit verward over wat er gebeurt
en waarom, en toch ligt het tempo vanaf het begin geweldig hoog.
Dat is wat ze noemen: oerdegelijke storytelling.

In het tweede uur evolueert ‘District 9’ dan naar all
action, all the time.
In navolging van Peter Jackson zelf,
toont Blomkamp zich een regisseur die weet hoe hij actie in beeld
moet brengen. De camera beweegt veel, de beeldvoering is energiek
en dynamisch, maar toch blijft de actie altijd begrijpelijk: we
weten steeds wie waar is en wie op wie aan het schieten is en
waarom. Dat is in de meeste actiefilms (ja, Michael Bay, ik heb het
tegen jou!) wel anders. En juist omdat Blomkamp genoeg orde weet te
scheppen in de chaos die grootschalige actie nu eenmaal altijd is,
wordt zijn film ook spannender. In pakweg ‘Transformers 2’ weet je
na een tijdje nauwelijks nog wat er gebeurt: je ziet gewoon enkele
brokken staal met heel veel lawaai op elkaar afvliegen – het is
overkill, een belegering van de zintuigen, niet spannend
maar verlammend. Hier is het net het tegenovergestelde.

Hoewel die actie er ook voor zorgt dat de thematiek naar het
einde toe enigszins verloren gaat: het is moeilijk om nog met een
subtext rond de Apartheid in je kop te zitten als er zoveel
ontploft. En ook bepaalde verhaalelementen krijgen nooit een echte
pay off: waar komen die aliens nu eigenlijk vandaan?
Waarom zijn ze naar aarde gekomen? En waarom, als ze dan toch zo’n
goeie wapens hebben, komen ze niet massaal in opstand tegen de
mensen die hen opsluiten in District 9? Blomkamp steekt zijn ideeën
duidelijk allemaal in de eerste helft van de prent, om dan in de
tweede helft volop voor de actie te gaan. Achteraf kun je daar
kritiek op leveren, maar de waarheid is dat ik op het moment zelf
zodanig méé was met de film dat ik me er maar weinig van
aantrok.

Nieuwkomer Sharlto Copeley is de enige acteur met een
noemenswaardige rol – de tweede hoofdrol is weggelegd voor een
sympathieke CGI-alien – maar weet de overgang van übernerd
naar actieheld-tegen-wil-en-dank opvallend geloofwaardig te maken.
Geen gemakkelijke rol, maar Copeley draagt de film schijnbaar
moeiteloos. Hij is ook helemaal mee met het gevoel voor humor dat
Blomkamp in de prent legt (Wikus die zijn taart onderkotst met
zwarte smurrie of een varken gebruikt om een soldaat mee uit te
schakelen – lachen!), wat helpt om het publiek mee te trekken met
zijn personage.

‘District 9’ is één van de beste actiefilms sinds ‘Children of
Men’. Oké, die laatste film was nóg beter, vooral omdat daar de
ideeën niet werden platgelegd ter wille van de actie, maar wie nog
bewijs nodig had dat adrenaline en brains elkaar niet
noodzakelijk uitsluiten, weet waar naartoe.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

9 + zeven =