Een afgedankt theaterdecor wordt een levend kunstwerk. Geen theater, maar beeldende kunst. Beeldende kunst die beweegt. Als een videokunstwerk, maar dan op het toneel. U ziet, Sanne van Rijn is moeilijk in een hokje te stoppen. Maar dat maakt haar werk juist uniek.
Van Rijn verhuisde enkele jaren geleden met Johan Simons mee naar het NTGent. Die beslissing betreuren wij allerminst, want telkens weer verraste zij met voorstellingen als Omvallen en het ontroerend schattige Ik wil dat jij een beer wordt. Constanten in haar werk zijn het sterk beeldende karakter en de ietwat bevreemdende sfeer. Steeds creëert van Rijn haar eigen wereldje op de scène, maar de link met de alledaagse werkelijkheid blijft bestaan. Dit maakt haar voorstellingen herkenbaar en verrassend tegelijk. En altijd weer boeiend.
Voor Über nam Sanne van Rijn een oud decor van Anna Viebrock — de huisscenografe van Christoph Marthaler — als uitgangspunt. De prachtige decors van Viebrock hebben met van Rijn gemeen dat zij zowel herkenbaar als bevreemdend werken: zij zijn zo doorgedreven realistisch dat ze wel uit een andere wereld lijken te komen. Maar Sanne van Rijn laat het niet bij deze gemeenschappelijke factor. Zij drijft het bevreemdende karakter van deze ruimte ten top, onder andere door fel gekleurde, massieve bollen en andere vormen door het decor te laten bewegen en daar vervolgens als enige menselijke vorm tussen te staan. Maar meer dan die vorm stelt zij niet voor. Een personage creëert zij niet, zij is enkel wat zij is: een mens in het decor.
Nochtans begint Über zeer "normaal": een ober poetst het café — een kleine maar schitterende rol voor Flup Beys — en gaat daarna naar het toilet. En dan begint het. Zonder aanleiding valt een fles van de muur. Even later wordt het donker. Een tekst wordt geprojecteerd: hierin wordt de wens uitgesproken om een mens op het podium te zien. Wanneer het licht weer aangaat, blijkt zij verhoord. Daar staat Sanne van Rijn in een blinkend, metalen pakje zomaar pardoes op de toog. En vanaf dan begint de ultieme bevreemding: gekleurde figuur na gekleurde figuur zweeft over het speelvlak. De voorstelling eindigt wanneer de laatste — Sanne van Rijn zelf — is verdwenen.
Bij de voorstellingen van Sanne van Rijn moet je geen verhaaltje verwachten noch zoeken. Het enige wat de toeschouwer moet doen, is alles op zich af laten komen, gewoon zoals het komt. Dat leidt tot interessante theaterervaringen, waarbij de zintuigen sterk worden aangesproken. Bij Über is uiteraard het visuele aspect zeer belangrijk met het prachtige decor, de beeldende taal van van Rijn zelf en het schitterende lichtplan van Maarten van Otterdijk. Maar ook auditief is dit een sterke voorstelling dankzij de score van Eavesdropper (Yves De Mey) die in het theater vooral naam maakte sinds zijn performance in Aars! van Luc Perceval. De geslaagde samenwerking tussen deze verschillende kunstenaars maakt van Über ondanks haar absurde karakter een opvallend indringende ervaring.
De voorstellingen van Sanne van Rijn worden nogal vlug bestempeld als moeilijk. Het is dan ook geen theater in de klassieke vorm: een zich stap voor stap ontwikkelende verhaallijn wordt overboord gegooid om plaats te maken voor ervaringsgericht theater, vergelijkbaar met de werking van beeldende kunst. Bij sommigen zal deze bevreemdende ervaring weinig gevoel losweken, maar wie zich kan vinden in het absurde van de situatie en in de precies afgewerkte, vaak komische, details zal Über niet snel vergeten.
Über speelt tot 5 mei in het NTGent. Voor data, zie de speellijst.