Richard Attenborough voor beginners



ChaplinCry FreedomElizabethGandhiShadowlands

Eigenlikk heet hij Lord Richard Attenborough sinds hij in 1976 tot
ridder werd geslagen, maar de vrienden mogen ook wel Dickie zeggen.
Acteur in meer dan 70 films, de regisseur van 11, voorzitter van de
British Academy of Film and Television Arts (de BAFTA’s, de Britse
tegenhanger van de Oscars), voorzitter van de Royal Academy of
Dramatic Art, getrouwd met dezelfde vrouw sinds 1945 en vader van
drie kinderen. Ziedaar een leven waarmee iets gepresteerd is.
Attenborough is een monument geworden in de Britse filmwereld:
naarmate hij ouder wordt en steeds meer op de kerstman gaat lijken,
is hij zowat de patriarch geworden van wat dan wel eens “de
industrie” wordt genoemd. Een humaan man, die goed fatsoen
uitstraalt en de thema’s van z’n films lijkt te kiezen met z’n
hart. Biopics over historische figuren die hij bewondert (‘Gandhi’, ‘Chaplin’), of groots opgezette verhalen
over sociaal onrecht en verdrukte culturen (‘Cry Freedom’, ‘Grey Owl’). Als regisseur
krijgt hij vaak de kritiek dat z’n aanpak té klassiek, te braafjes
is – en ik moet het daarmee eens zijn – maar niemand kan ontkennen:
dit is een geschikte kerel.

Geboren in 1923, werd Attenborough al tijdens zijn late tienerjaren
de filmwereld binnengeleid, met rollen in films van David Lean,
Peter Ustinov en John Boulting – heel vaak oorlogsfilms, waarin hij
aanvankelijk enkel gecast werd als de lafste soldaat van de hele
bende, maar daarna ook in meer substantiële rollen. Tijdens de late
jaren veertig en vijftig speelde hij vaak in twee, drie films per
jaar mee. Attenborough werd een gerespecteerd karakteracteur, een
gezicht waar regisseurs op konden rekenen voor oerbritse
degelijkheid Zijn acteercarrière liep gestaag door tot aan het
einde van de jaren zestig en zelfs een end de jaren zeventig in,
waarbij hij in zekere zin een opvallend conservatieve filmografie
opbouwde. Terwijl in Frankrijk de nouvelle vague opkwam, terwijl er
overal nieuwe ideeën over de cinema opdoken, en terwijl in Engeland
mensen als Michael Powell en Lindsey Anderson opwindende nieuwe
impulsen gaven aan wat film was en moest zijn, speelde Attenborough
mee in ‘The Great Escape’, ‘The Sand Pebbles’ en ‘Doctor Dolittle’,
zeer klassieke producties van de oude stempel. Zijn werk als
regisseur zou dat kenmerk dan ook zeer duidelijk meedragen:
Attenborough was geen iconoclast, hij wilde de filmwereld niet
overhoop gooien en de vorm niet veranderen – hij wilde mooie
verhalen vertellen waarvan hij vond dat ze belang hadden.

En in het uitkiezen van die verhalen speelde regelmatig zijn
sociaalvoelendheid een grote rol. Hij begon met een aantal
oorlogsfilms – ongetwijfeld voor een deel omdat hij er in zoveel
had meegespeeld – zoals ‘Oh! What a Lovely War’ en ‘Young Winston’,
maar zijn levensambitie was om een film te maken over Mahatma
Gandhi. Die film, die er kwam in 1982, werd Attenborough’s
statement en is nog steeds de prent waar hij het vaakst mee
geassocieerd wordt. Het is dé ultieme Richard Attenborough-film:
grootschalig, episch op een manier die soms doet denken aan David
Leans ‘Lawrence of Arabia’, met een
zeer humaan thema en altijd een ietwat gereserveerde, typisch
Britse manier van filmen: extraverte emoties zijn dun bezaaid,
visueel heeft de prent een erg gedisciplineerde structuur (geen
zwierende camera’s voor Attenborough, nee dank u) en het tempo ligt
laag. Attenborough maakt films vanuit het hart, maar hij kan niet
ontsnappen aan de traditie waaruit hij is voortgekomen.

Als regisseur is m’n respect voor Attenborough dan ook eerder
beperkt – als mens daarentegen, heeft de man duidelijk het hart op
de juiste plaats zitten en als acteur weet hij regelmatig rollen
uit te kiezen die zijn minzame uiterlijk en steeds warmere stem ten
volle benutten (let maar op z’n bijrol in ‘Elizabeth’). En ook heeft het feit dat
Attenborough nooit aan het front van de filmvernieuwing stond,
ervoor gezorgd dat hij elke evolutie in de filmwereld heeft kunnen
doorstaan – hij is nooit een tendentieuze regisseur geweest, maar
bleef gewoon z’n eigen ding doen. Wat dertig jaar geleden
vernieuwend was, is nu eens zo gedateerd – maar Attenborough’s
films, met hun klassieke stijl, laten zich – zeg er maar van wat je
wilt – nog steeds bekijken.

Het Filmfestival van Gent organiseert dit jaar een retrospectieve
op het werk van Attenborough, met een vertoning van een groot
aantal van z’n films én, wat nog het meest opmerkelijk is, een twee
uur durend gesprek met de man zelf (een interview uitgevoerd door
Patrick Duynslaegher), op vrijdag 8 oktober in de Vooruit in Gent.
Voldoende reden voor ons om u alvast op weg te helpen met
besprekingen van een aantal van die films.

ChaplinCry FreedomElizabethGandhiShadowlands

An Evening With Lord Richard Attenborough
Theaterzaal Vooruit, 8 oktober 2004, 20 u
Toegang gratis, maar reserveren verplicht, via nummer 070/225.225
of
de website van het filmfestival

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

tien − 1 =