Van Gogh & Gaugain :: Ruzie en schilderijen

We zijn altijd een groot fan geweest van die rare Nederlander en zijn oor. Niet omdat wij zo geïnteresseerd zijn in stukjes oorschelp (elk zijn hobby, natuurlijk), maar omdat we iedere keer omvergeblazen worden door de energie, de waanzin en vooral de onmetelijke schoonheid van zijn schilderijen. Wie daar dan nog eens Gauguin bij hangt, verdient ons eeuwig respect.

Dat respect gaat dus naar het Amsterdamse Van Goghmuseum, dat een retrospectieve opstelde rond deze twee eigenzinnige kunstenaars, die in een bezwerende dans van aantrekken en afstoten elkaar beïnvloedden, inspireerden, ergerden en uiteindelijk kwijt raakten. Het is een tragisch en ontroerend gegeven dat als geen ander de rode draad in deze tentoonstelling vormt.

Van Gogh had een droom: een kunstenaarskolonie stichten in Arles. Hij was danig onder de indruk van het prachtige licht in de Provence en dat moest en zou iedere ware kunstenaar ervaren. Voor Van Gogh zelf was het een definitieve afsluiter van zijn duistere periode (denk maar aan "De Aardappeleters"), ook al betekende dat zeker niet dat de schilder zelf niet meer de duisternis van zijn gedachten opzocht. Kunstenaarskolonie, allemaal goed en wel, maar je hebt natuurlijk iemand nodig om ze te leiden, om het artistieke pad uit te zetten, een man, groot genoeg om de kunst boven zichzelf te heffen. Die man was Paul Gauguin! Althans, voor Van Gogh, want Gauguin was daar zelf veel minder van overtuigd. Hij zou uiteindelijk komen, maar niet voor lang. Ruzie en artistieke meningsverschillen deden Gauguin vluchten naar Bretagne en verder naar Les Marquises, terwijl Van Gogh in Arles achterbleef, ten prooi aan zijn waanzin, schilderend naar zijn ondergang.

Een confrontatie tussen beide kunstenaars lijkt een zeer logische stap, maar toch vooral een uitdaging, zowel voor het museum als voor de bezoeker. Er werd geopteerd voor een thematisch-(half)chronologische opstelling van de schilderijen. Wellicht de enige juiste keuze. Het laat als geen ander zien, hoe de wisselwerking tussen Van Gogh en Gauguin, hun gemoedstoestand, hun ruzies, een weerslag had op hun werk. Zo bijvoorbeeld in het portret dat de heren van Mme Ginoux maakten. Bij Van Gogh overheerst een ziekelijk groen in het hele schilderij en zeer nadrukkelijk in haar gelaat. Dat vertelt overigens meer over Van Gogh dan over Mme Ginoux. Zeker als je dit portret naast "Le Café de Nuit" van Gauguin plaatst (wat de tentoonstelling dus doet) en je nog wel groen terugvindt, maar de overheersende kleurtoon plots rood wordt. Het café krijgt iets levendigs en de blik van Mme Ginoux wordt veelbetekenend.

Gauguin had grote bewondering voor Van Goghs "Zonnebloemen", maar wanneer hij een portret van de Nederlander maakt, is deze weer eens bezig met een nieuwe zonnebloem. Het schilderij verraadt zowel respect voor de zonnebloemen als Gauguins spot met Van Goghs obsessie.

En daar ligt uiteindelijk de kracht in deze tentoonstelling. Dat de schilderijen van Van Gogh en Gauguin absolute meesterwerken zijn, dat weten we al, maar de plaatsing van die schilderijen geeft door zijn plaats alleen al zoveel extra informatie (zonder dat je naar vervelende stemmen in een hoofdtelefoon moet luisteren) dat in een ware extase van kunstervaring terechtkomt. Je voelt de spanningen tussen de twee schilders aanzwellen en uiteindelijk openbarsten. Je ziet hoe Gauguin wegvlucht naar Bretagne en daar wellicht zijn mooiste werken schilderde (de groene en de gele Christus), terwijl Van Gogh verbitterd, ontgoocheld, depressief, zijn eeuwige zaaierthema inruilt voor de maaier: er is geen hoop meer, alles is gezaaid en wat mij rest om te maaien is eenzaamheid.

De tentoonstelling Van Gogh – Gauiguin: het atelier van het Zuiden loopt nog tot 2 juni in het Van Goghmuseum in Amsterdam. Reservatie is aanbevolen. Meer info op www.vangoghgauguin.com

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vier + zeventien =