Mulatu Astatke, de grootmeester van de Ehtiopische jazz, is een man waarvan wij altijd gedacht hebben dat hij buiten tijd en ruimte leeft en dus onsterfelijk moet zijn. Maar kijk, ook wij hebben het al eens bij het foute eind: de jaren beginnen te wegen. De intussen 81-jarige kranige man omfloerst ons nog eenmaal met zijn betoverend universum in een uitverkochte Ancienne Belgique.
Het woord ‘afscheidsfeest’ bestaat uit twee delen, die meteen de opties weergeven om zo’n avond te beleven. Wie kiest voor ‘afscheid’, krijgt tranen, knuffels, ingetogenheid en vergeelde foto’s. Er is ook de optie om te gaan voor ‘feest’: groots, met opgeheven hoofd, nog een laatste keer alle duivels ontbinden. Een majestueus slotstuk breien aan een palmares waarop de man nooit ons landje links liet liggen: drie keren in de AB, passages op Gent en Leuven Jazz, en nog wel wat: België en Mulatu, vrienden voor het leven.
De Ancienne Belgique kiest vanavond resoluut voor optie twee. We worden opgewarmd door DJ Monstera Occulta die ons even doet vergeten dat het weekend er haast op zit met haar in Afrikaanse traditie gedrenkte disco en funk. De vloer, zetels en twee balkons lopen intussen compleet vol: het is een gedrum van jewelste, maar niet in een geërgerde sfeer. De zaal gonst van opwinding.
Stipt op het afgesproken beginuur wordt de spanningsboog nog een paar centimetertjes extra aangetrokken door de al duidelijk meer Ethiopisch klinkende muziek door de boxen. En dan is hij daar: Astatke, nog steeds volgens onze ruwe schatting zo’n zesendertig centimeter groot, gaat gehuld in een hemd met een opdruk die nog het meest lijkt op de afdruk van een stripverhaal – ja, he can pull it off. In een adem met de man moeten we uiteraard het collectief rond hem benoemen, al jaren dezelfde zevenkoppige bezetting. Ze herbergen een oerkracht die de Melkweg als een basketbal op de vinger laat ronddraaien. Ja, deze stuurlui kunnen dit schip wel leiden, na jarenlang gevormd te zijn in Mulatu’s mal.
Ook de set bevat op zich geen verrassingen – we vermoeden dat dit zowat dezelfde lijst moet zijn die afgewerkt werd bij onze eerdere Astatke-immersies. Na een kolkende oersoep aan onaardse geluiden kringelt opener “Dèwèl” op uit de amorfe massa, waarin Ben Brigg zijn cello zo mismeestert als een rock-‘n-roll bassist uit de jaren vijftig. Hierop volgt het bekende “Yèkèrmo Sèw”, eveneens opgeluisterd door enkele duidelijk afgelijnde solo’s. Het zijn nooit wilde messteken, maar precies aangebrachte incisies. Beheerst topvakmanschap, hoe ontspoord het ook mag lijken: zie bijvoorbeeld die jeukende pianosolo van Alexander Hawkins in “Nètsanèt” of de percussionele slagregen van Richard Olatunde Baker in het wild voetenstampende “The Way To Nice”. Zeg me eens, wanneer is de laatste keer dat u iemand tot aan de ellebogen toe piano, contrabas of cello zag spelen?
De orkestleider treedt ook zelf af en toe op de voorgrond, al zijn dit eerder meditatieve overpeinzingen dan wilde vulkaanuitbarstingen. Op marimba, vibrafoon en Midden-Amerikaans slagwerk is hij steeds de rots in de branding, een geruisloze motor die moeiteloos elke nieuwe Euro-norm haalt. Enkel op slotnummer “Mulatu” geeft de man toe dit voor zichzelf te hebben geschreven, een klein vleugje ijdelheid, dan toch. En dit is duidelijk op zijn plaats, een minutenlang applaus barst los na de laatste noot, en de band is verplicht alsnog aan een bisronde te beginnen. Nog tien heerlijke minuten mogen we vertoeven op in de Astatke-constellatie met “Yègellé Tezeta” en dan is het over en uit.
We wankelen de kasseitjes achter de Beurs door na deze anderhalf uur durende betovering. De koele herfstnacht slaat om ons de borst, maar we voelen het niet. Dronkaards en verkopers roepen ons na, we horen het niet. Slechts langzaam keren we terug naar een vorm van vlees en bloed. Elke keer weer opnieuw doen ze het, Mulatu en z’n band. Hun hypnotische houdgreep keert nu nimmer weer naar onze podia. Maar hun echo blijft voor eeuwig naklinken in het diepst van onze zenuwbanen.
