Al decennialang kampt Japan met een enorme vergrijzing en daaruit voortvloeiend, een afname van het bevolkingsaantal. Die problematiek vormde reeds de inspiratie voor een aantal films – opvallend voorbeeld was de dystopische animatiefilm Roujin Z van Hiroyuki Kitakubo uit 1991 – en wordt nu ook op provocerende wijze aangebracht in Plan 75 van journaliste en filmmaakster Chie Hayakawa.
Het plan uit de titel is een verordening die door de Japanse regering wordt uitgevaardigd in een grimmige nabije toekomst en die een hele industrie opbouwt rond het ‘assisteren bij het sterven’ van burgers vanaf de leeftijd van vijfenzeventig jaar. Het concept doet wat denken aan de Sf-film (en latere serie) Logan’s Run uit 1978, waarin iedereen boven de dertig gedwongen werd het leven te beëindigen. Hier dwingt de overheid niemand, maar al heel snel is ons duidelijk dat de propaganda en retoriek omtrent het plan, iedereen met zachte hand wil aanzetten een ‘offer’ te brengen voor het grotere goed. Senioren die intekenen krijgen een som geld, gratis begeleiding en zelfs telefonische assistenten die hen bijstaan en menselijk contact bieden tijdens de finale weken.
Het opvallende aan Plan 75 is dat een materie die zich op het eerste gezicht leent tot een doorwrocht drama, hier op sterke gededramatiseerde wijze wordt vormgegeven. In een filmtaal schatplichtig aan de erfgenamen van het Italiaanse Neorealisme, brengt Hayakawa koele, observerende scènes, die vaak gewoon handelingen en bewegingen laten zien, zonder dat die narratief of plot echt vooruit stuwen. Die vele momenten injecteren de film met een gevoel van malaise en – vooral – diepe eenzaamheid.
De personages die we zien zijn allemaal op een of andere manier betrokken bij het uitvoeren van het plan, maar in welke hoedanigheid dan ook, allemaal – jong en oud – hunkeren ze naar een vorm van menselijk contact die het leven draaglijker kan maken. Zo volgen we een aantal ouderen die ofwel het aanbod omarmen, ofwel twijfelen om dat te doen. Maar we zien ook mensen van een andere leeftijdscategorie die zo hun eigen redenen hebben om mee te werken aan de georganiseerde levensbeëindiging: Maria heeft een dochter die een operatie nodig heeft en dus kwijt ze zich quasi gevoelloos van het sorteren en afvoeren van de persoonlijke bezittingen van wie de procedure volgde; Hiromu handelt dan weer dossiers af met de empathie en nauwkeurigheid van een robot, tot hij plots geconfronteerd wordt met een vergeten familielid dat zich aanmeldt.
Uit de caleidoscoop aan ervaringen, groeit een sfeeropbouw die bijna verstikkend werkt: elk beeld, elke beweging en elk in koel licht badend shot, ademt wanhoop en vereenzaming uit, evenals de absolute nood aan ‘de ander’ om betekenis te kunnen geven aan het bestaan. Pas helemaal aan het eind gunt Chie Hayakawa ons een klein beetje soelaas en eindigt Plan 75 met een frame dat op een sublimerende manier de diepe tragiek van wat voorafging draaglijk maakt. De cineaste toont zich met dit langspeeldebuut nog geen echte meester, maar zet haar naam in ieder geval wel op de kaart.
