Michaël Borremans. As sweet as it gets :: BOZAR, Brussel

Onder veel mediabelangstelling opende op 22 februari 2014 in BOZAR de eerste retrospectieve van Michaël Borremans.

Het is zeldzaam dat een kunstenaar, in het bijzonder een Belg, nog tijdens zijn leven een retrospectieve tentoonstelling krijgt. Het unieke aan deze expo is dan ook dat Michaël Borremans zelf optrad als tweede curator. Curator Jeffrey Grove, helemaal overgevlogen uit Dallas, nam elke beslissing in samenspraak met de kunstenaar. Borremans deelt zijn oeuvre in twee grote delen in: schilderkunst en “al de rest”, met name films, tekeningen, sculpturen en installaties. De man maakt hiermee onbetwistbaar duidelijk dat schilderen zijn prioritaire activiteit is. “Als ik nog drie maanden te leven had, zou ik drie maanden schilderen,” vertelde hij aan De Standaard.

BOZAR wil Borremans’ oeuvre graag plaatsen in een grotere Europese kunstgeschiedenis en hamert op een synchronisatie met de expo rond de zeventiende-eeuwse Francisco de Zurbarán. David Lynch situeert Borremans in de catalogus “ergens in de wereld van Rembrandt en Hopper.” Deze vergelijkingen zijn niet overdreven. Borremans’ heldere composities met vluchtige penseelstreken en natuurlijke kleuren hebben de kracht het meest levenloze object te doen wervelen.

Het menselijk lichaam speelt een centrale rol in het werk van Michaël Borremans. In kleine, intimistische schilderijtjes zoals “Man holding his Nose” en “Man Looking Down at his Hand” ontleedt hij dagelijkse spontane bewegingen. Het lichaam wordt vervreemd, maar enkel ten voordele van de herontdekking van de wonderlijke machine die dat lichaam eigenlijk is. De beschadigde lichamen op “The Knives” of “Anna” suggereren een dieperliggend trauma. Wanneer Borremans te expliciet de politieke kant opgaat, zoals met de installatie “Weight” (beter bekend als “het Vlaams Blok-meisje”), bezwijkt zijn kunst onder het gewicht van een ongeraffineerde boodschap, die bovendien gemakkelijk verkeerd begrepen kan worden. Maar in het gracieus onderzoeken van menselijke emoties en psychologie is Borremans een meester. In het prachtige “Blue”zoomt hij in op twee handen en creëert zo een sprekend universeel beeld van de vertwijfeling.

Een aantal recentere monumentale schilderijen refereren aan performance en theater. “The Angel” toont een figuur met zwartgeverfd gelaat tegen een leeg decor, “The Devil’s Dress” is duidelijk op een podium gesitueerd en “The Pendant” zou een snapshot van een performance kunnen zijn. Het lichaam zonder benen is een terugkerend motief in verschillende werken. Vaak is het onzeker of het afgebeelde lichaam nu van een mens of van een beeld is.

De scenografie van As sweet as it gets is weinig verrassend en eigenlijk zelfs saai. De werken zijn ingedeeld per medium, terwijl het veel spannender zou zijn verschillende media met elkaar te confronteren door bijvoorbeeld een schilderij en de bijhorende voorbereidende schetsen naast elkaar te tonen. De gedachte dat de kunstenaar zelf voor deze povere indeling koos, is een lichte troost. Het is ook jammer dat de film “Taking Turns” geen centralere plaats krijgt. Het relatief kleine scherm is wat weggestopt in een donkere hoek. In “Taking Turns” betast een vrouw uiterst voorzichtig haar sculpturale evenbeeld. Veel wederkerende aspecten uit Borremans’ oeuvre (het lichaam, het beeld zonder benen, performance, psychologie) zijn hier aanwezig, maar onderhuids lijkt het ook iets weg te geven over zijn eigen werk- en denkproces. Het onzekere licht van de zalen waarin tekeningen en schetsen geëxposeerd zijn, levert de werken een mysterieuze kracht en levendigheid. Hier kan de bezoeker een nauwe band met deze kleine werken aangaan. De voorbereidende schetsen geven op een heerlijk prikkelende manier een inkijk in het werkproces van de kunstenaar.

Michaël Borremans is terecht een gevestigde waarde in de hedendaagse kunst. De retrospectieve As sweet as it gets brengt een mooi overzicht van zijn praktijk, maar een inhoudelijk rode draad doorheen de expo zoeken, is zinloos. Het is veel boeiender elk werk afzonderlijk in zich op te nemen. Veel van Borremans’ werken zijn als een goede roman. Hun ontleding van emoties en gedragingen vergroten ons inzicht in de eigen psyche.

Michaël Borremans: As sweet as it gets loopt nog tot 3 augustus 2014 in BOZAR, Brussel.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

4 × vier =