Classic of the Noughties – Björk :: Vespertine

Voor de opvolger van het meesterwerk ‘Homogenic’ (de soundtrack
‘Selmasongs’ even buiten beschouwing gelaten) dook Björk verder het
experiment in. Met haar meest intieme hersenspinsels weefde ze een
cocon rond zich, die ze verpakte in delicate elektronische
arrangementen. De titel plukte ze uit de botanische terminologie –
‘Vespertine’ staat voor een bloem die haar kelk pas ‘s avonds
openvouwt – en duidt meteen op het nachtelijke karakter van de
plaat: sluipende beats, sacrale klassieke invloeden en melodieën
die flirten met het ritualistische. De breuk met popinvloeden maakt
dit haar minst toegankelijke album, maar tevens haar grootste
artistieke verwezenlijking.

In vergelijking met de eclectische voorganger gaat ‘Vespertine’
voor een totaalgevoel, waardoor individuele songs minder uit het
beeld springen. Toch staat het buiten kijf dat elk nummer alweer
een toonbeeld van detailwerk is. Het uitgelezen voorbeeld daarvan
is natuurlijk ‘Pagan Poetry’, het meest bewonderswaardige werkstuk
dat Björk tot nog toe neerpende. De doorbraak van een intensere
persoonlijkheidsbeleving, dankzij de overgave aan de liefde, wordt
met ritualistische beats, Aziatische invloeden en gelaagde vocals
als een sprookje gepresenteerd, dat in de verstilde finale een
amoureuze epifanie bereikt. Ook de orkestratie van opener ‘Hidden
Place’ intrigeert onmiddellijk: een sluimerende, diepe beat
overspoeld door golven van strijkers. De verhaalde voorzichtige
fysieke exploratie van brandende liefde is in se uiterst
herkenbaar, maar transformeert door het klankpatroon tot een bijna
onaardse emotie.

Dergelijke dualiteiten doorspekken de plaat. Het belgerinkel in het
instrumentale ‘Frosti’ verenigt resonanties van melancholische
tragiek en kinds geluk. Boven ‘An Echo, A Stain’ pakken zich
donkere wolken samen wanneer de aanraking, in de eerste nummers nog
zo teder beschreven, plotseling in plaats van intimiteit een
dreigende beklemming evoceert. Dit alles in zeer doorzichtige
termen, want hoewel de muzikale drempel duidelijk verhoogd is, zijn
de teksten van ‘Vespertine’ veel tastbaarder dan andere
pennenvruchten. De gebruikte beeldtaal is toegankelijker en helpt
de diepste gevoelens naar boven te brengen. Om geborgenheid uit te
drukken zal je bijvoorbeeld moeilijk een treffender beschrijving
vinden dan “I have a recurrent dream every time I lose my
voice, I swallow little glowing lights my mother and son baked for
me
” (‘Heirloom’).

De reis door Björks inner sanctum gidst je subtiel langs alle
hoekjes en kantjes. In ‘Cocoon’ bezingt ze de serene liefde in een
engelachtig hoge toonaard, terwijl het gekraak van haar stem –
eveneens weerspiegeld in het arrangement – haar porositeit
benadrukt. Toch is er ook plaats voor vleselijke passie, op ‘Harm
of Will’ als een nagenoeg religieuze belevenis voorgesteld. De song
verheft de seksualiteit van Harmony Korines expliciete scenario
(“He placed her unclothed long (long) longlegged atop the
family tree
“) tot een sacraal ritueel.

Hoewel de meeste critici zich uiterst lovend uitdrukten over zoveel
schoonheid, hoorde je hier en daar de kritiek dat ‘Vespertine’ te
monotoon klinkt om echt indruk te maken. Als je je ten volle
openstelt voor het album is ‘in trance voerend’ echter een betere
bewoording. De plaat is gestut op enkele basisthema’s, zowel op
muzikaal als op tekstueel vlak, die door herhaling de luisteraar
echter volledig absorberen. Eens je de beleving van het album ten
volle ondergaan hebt, zou een doorbreking van het patroon fataal
zijn. Na de intimistische openers ‘Hidden Place’ en ‘Cocoon’ lijkt
de overgang naar een meer extravert ‘It’s Not Up to You’, de song
die qua klank de schakel met ‘Homogenic’ vormt, zelfs al te abrupt.
‘Vespertine’ is zeker en vast geen plaat die iedereen kan bekoren;
het is dan ook geen commercieel massaproduct, maar een delicaat
artefact.

www.bjork.com
www.myspace.com/bjork

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

5 + 8 =