… en het al uit z’n voegen barstende oeuvre van John Zorn slaat nog maar eens een nieuwe weg in. Astronome is een opera in drie akten, waarmee de componist een alternatief wilde bieden voor de hedendaagse variant, die het sinds jaar en dag zou stellen zonder intimiteit en intensiteit. Dat het geen verteerbare kost zou worden stond bij voorbaat al vast, maar het eindresultaat slaat echt wel alles.
Het idee voor Astronome ontstond een paar jaar geleden, toen Zorn en vermaard dramaturg Richard Foreman het idee hadden opgevat om eens samen te werken. Omdat de componist afkerig stond tegenover het toevoegen van tekst zou het een werk zonder woorden worden. Een concrete vorm kwam er pas na de opnames van Moonchild, de hardcore songcyclus die Zorn schreef voor Mike Patton, bassist Trevor Dunn en drummer Joey Baron. De drie hadden zeker de bagage, voelden aan welke richting Zorn in wilde gaan en waren dus de geschikte muzikanten om bij te dragen aan een opera die, in de geest van Moonchild, geïnspireerd zou zijn door de geest van enkele radicale kunstenaars. De naam Astronome komt van een kortstondige samenwerking tussen Antonin Artaud en Edgar Varèse, het album geeft weer wat Zorn zich voorstelde bij die collaboratie.
Als Moonchild al een groteske aanval op de zintuigen was, en een ideale soundtrack bij het donkerste van Hieronymusch Bosch of het geschiftste van Tom & Jerry, dan gaat Astronome nog een stap verder, niet in het minst door de langere, abstractere composities. De muziek baadt opnieuw in een sfeer van satanische en kabbalistische rituelen, geheime nachtelijke samenkomsten, offerceremonies en sinistere symboliek, maar in plaats van een aaneenrijging van verteerbare brokken, gaat het deze keer om een uitgerekte, theatrale opvoering die het onderste uit de kan van de experimentele muziek haalt. Astronome heeft vooral langere passages die een sfeer opbouwen die, vooral wanneer ze beluisterd worden met een koptelefoon, zorgt voor huivermomenten, al zijn er natuurlijk ook de brute uitbarstingen in het verlengde van het vorige album en de hardcoreprojecten.
Drummonster Baron en Dunn met z’n betonmolenbas zorgen opnieuw voor een hortende, stuiptrekkende, beukende en wurgende fond, stemgymnast Patton zet een van de performances van z’n leven neer. Vergeet traditie en conventies, vergeet zanglijnen, vergeet woorden. Dit is (nog maar eens) een experiment in extremisme, een aftasten van de mogelijkheden van de menselijke stem: hijgen, brullen, kermen, en ja, even lijkt het zelfs alsof hij zit te gorgelen met kots. Dat Zorn hiermee denkt te kunnen ontsnappen aan het stigma van het elitarisme is wel erg naïef, maar het is een feit dat op Astronome perverse paden worden bewandeld die amper bevattelijk zijn, en zelfs de meest getrainde muzikanten en luisteraars aanvankelijk zullen willen vermijden. Het is muziek die gedijt bij de gratie van contrasten: tegelijk sereen en bruut, wiskundig strak en chaotisch, verfijnd en primitief. Schedelbrekerij met samoeraiprecisie.
Zorns label Tzadik staat sinds jaar en dag bekend omwille van z’n prachtig vormgegeven CD’s, maar deze keer wordt de koper wel erg in de watten gelegd: Astronome zit in een tweedelig kartonnen doosje, bevat een 24 pagina’s tellend boekje met liner notes, foto’s, tekeningen en diagrammen, en dan nog eens een libretto van zestien pagina’s met foto’s en hints die de luisteraar een houvast kunnen geven bij deze brok "aural cinema".
Net als bij vaag vergelijkbare werken als Elegy, Kristallnacht en het donkerste van Painkiller en Naked City, vraagt Astronome om actieve participatie van de luisteraar, eentje die bij voorkeur beschikt over een forse verbeelding. Het album is wispelturig en bijzonder extreem, en eigenlijk enkel beluisterbaar met volle concentratie, maar de beloning is dan ook een gevoel van opwinding, verbazing en bevrijding dat weinig albums nog kunnen schenken. Astronome is magistrale waanzin voor aanhouders, en een zoveelste hoogtepunt in Zornland.
