Benjamin Barber :: Jihad vs McWorld. Hoe globalisering en tribaal denken de wereld een nieuw aangezi

Benjamin R. Barber (1939), professor in de politicologie, kreeg maar weinig belangstelling toen z’n boek Jihad vs. Mc World in 1995 uitkwam. Na elf september veranderde dat. Plots werden hem profetische capaciteiten toegekend en staat hij volop in de belangstelling. Barber schreef nu een bijkomende inleiding en het boek verscheen in Nederlandse vertaling in ‘de kritische reeks’ van Lemniscaat, waarin ook No Logo en Cultuurkrakers verschenen.

Gebaseerd op twee ideaaltypes, Jihad en Mc World, geeft Benjamin Barber diepgaande analyses van deze maatschappelijke bewegingen. Hij doet dat genuanceerd en gestaafd door talrijke gegevens en feiten, die helaas enigszins gedateerd zijn doordat het boek reeds 7 jaar oud is. Toch is het heden meer dan ooit een boek dat actualiteitswaarde bezit. De gebeurtenissen van elf september gaven Barber — ironisch genoeg — gelijk. Barber is geen antiglobalist, hoewel hij veel voeling heeft met die beweging. Hij is alleszins wel in staat om een heleboel aspecten van de antiglobalistenbeweging te relativeren en zelfs te bekritiseren. In plaats van het dualistisch denken dat zowat algemeen goed is geworden, probeert Barber net een dialectiek te creëren.

Benjamin Barber schetst de strijd tussen globalisering en fundamentalistisch verzet. Twee bewegingen die op het eerste zicht met elkaar botsen, maar gemeen hebben dat ze beide de democratie ondermijnen. Barber grijpt niet terug naar de oorspronkelijke betekenis van Jihad: de heilige oorlog tussen de islamieten, maar hij trekt het open tot een concept dat alle vormen van lokaal particularisme dekt. Voorbeeld bij uitstek hier in België zou het Vlaams-nationalisme zijn, een milde vorm van lokaal particularisme. Extreme uitlopers hiervan zijn er met hopen: Rwanda, Bosnië, Sri Lanka…, het zou een ellenlange lijst worden. Versnippering en fragmentering kan niet eindeloos doorgaan, het loopt, aldus Barber, uit op catastrofes zoals volkerenmoord.

Hiertegenover plaatst Barber Mc World. In plaats van fragmentering is er voor Mc World sprake van uniformisering. Het individu gereduceerd tot consument. De drijfveer voor Mc World is winst. Typerend voor Mc World is onder andere het toenemend gewicht van het virtuele: een merknaam is bijvoorbeeld belangrijker dan het product zelf. Mc World neemt bestaande culturen over en vervangt ze. Het is niet een pure economische wereld die aanwezig is naast een bestaande cultuur.

Mc World en Jihad versterken elkaar. Interessante passages zijn die waar Barber wijst op de gevaren van multiculturalisme en het politiek correct denken dat wij daar rond hanteren. Barber pleit voor een democratisch front dat niet gericht is tegen het terrorisme ‘an sich’ maar dat gericht is "tegen het anarchisme en de maatschappelijke chaos — het economische reductionisme en de commerciële uniformiteit ervan — die het klimaat van wanhoop en ontmoediging hebben gecreëerd dat het terrorisme zo effectief heeft weten uit te buiten. (…)". De democratie zou een uitweg bieden aan Mc World en Jihad. Misschien wat dubieus omdat het snel gaat klinken alsof democratie hét systeem is dat moet overgenomen worden op mondiaal vlak. Maar ook die kritiek verwerpt Barber op een fijnzinnige manier.

Barber is niet altijd even consequent en zijn kritieken vallen soms moeilijk door te trekken. Een pasklare oplossing of denkpiste zou ook maar "goedkoop" zijn. Barber doet nadenken en trekt de discussie tenminste op een grondige wijze open.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

vijf × 4 =