Sayaka Murata brak in 2016 internationaal door met Konbini Nin Gen (Buurtsupermens, 2019). In thuisland Japan was ze al langer een bekende en gerenommeerde stem die sinds 2005 al negen boeken gepubliceerd had. Het verhaal over de eenzaat die bewust buiten de ratrace staat en blijft werken in de convenience store, dat voornamelijk gepensioneerden, studenten en mensen van niet-Japanse origine tewerkstelt, wist echter ook internationaal een snaar te raken.
In 2021 verscheen Aardbewoners, de Nederlandse vertaling van Chikyu Seijin (2018), een vreemde maar ook intrigerende roman die (familie)relaties en maatschappelijke verwachtingen nog scherper stelde. Hoewel het niet het commercieel succes kende van de eerdere roman, bevestigde het wel haar unieke stem. Het is dan ook opmerkelijk dat ondanks de positieve ontvangst van beide vertaalde werken het gros van Murata`s output (negen romans en zeven verhalenbundels) niet in vertaling te vinden is. Zo is in het Engels naast deze beide romans enkel de verhalenbundel Seimeishiki (2019) in 2002 in vertaling verschenen, alsook telkens twee verhalen uit de verhalenbundels Shinkō (2020, twaalf verhalen) en Satsujin Shussan (2014,vier verhalen). In het Nederlands geldt enkel Baren en moorden, het titelverhaal van Satsujin Shussan, alshet enige andere vertaalde werk.
Het zorgt er voor dat wie haar oeuvre als geheel wenst te beoordelen alsook in welke mate ze als auteur evolueerde, het Japans machtig dient te zijn. Op basis van informatie die online te vinden is, alsook uit het uitstekende Luk Van Hauttes Trein naar Kamakura (2025, Cossee), waarin hij onder meer over Murata schrijft en hij hoe haar werk als vertaler ervaart, kan alvast opgemaakt worden dat Murata haar eigen aseksualiteit en keuze om de klassieke maatschappelijk normen af te wijzen, een rode draad doorheen haar oeuvre vormen. Dat is overigens duidelijk af te leiden uit zowel Buurtsupermens als Aardbewoners waar met deze thema`s telkens op een unieke en intrigerende manier aan de slag gegaan wordt.
Dat is helaas minder het geval voor Baren en Moorden dat haar intrigerend uitgangspunt nooit ten volle weet te uit te werken. In de dystopische roman speelt Murata weliswaar opnieuw met maatschappelijke verwachtingen maar kan ze de bevreemding die de andere twee romans oproepen, niet ten volle overbrengen. In tegenstelling tot de twee andere romans, speelt deze novelle zich niet in heden af maar honderd jaar in de toekomst waar het dalende geboortecijfer onder andere Japan tot een drastische besluit gedwongen heeft. Dankzij de voortschrijdende wetenschappelijke ontwikkelingen zijn seksuele betrekkingen en zwangerschap immers steeds meer van elkaar losggekoppeld. Zelfs bij gehuwden lijkt kunstmatige inseminatie de voorkeur te hebben op de natuurlijke weg wanneer het om het krijgen van een kind gaat.
Hoewel er nog steeds `natuurlijke` geboortes en bewuste zwangerschappen zijn, volstaan ze niet om de omgekeerde bevolkingsperiode op te vangen. Om die reden is het principe van `baren en moorden` in het leven geroepen, waarbij iedereen die tien zwangerschappen succesvol volbrengt, een persoon naar keuze mag vermoorden. Wie hiervoor kiest, wordt een bevaller genoemd en leeft vooral in een ziekenhuis terwijl de kinderen die uit hen geboren worden, opgroeien in een centrum tot ze geadopteerd worden. Wie `uitgekozen` is om vermoord te worden, krijgt van de overheid een maand voor de executie een telegram en wordt vanaf dan als overlijder beschouwt. Vanaf dat ogenblik worden ze opgevolgd door de overheid opdat ze niet op vlucht zouden slaan of de bevaller vermoorden. Overlijders worden na hun dood door de maatschappij geëerd om hun offer.
De hele roman wordt verteld via Ikuko wiens adoptiefzuster Tamaki die jaren geleden bevaller werd en binnenkort haar tiende kind zal baren. Zowel Ikuko als Tamaki zijn op hun manier buitenbeentjes, al weet Ikuko zich beter in maatschappij te handhaven. Bij aanvang van de novelle start ze een vriendschap met een nieuwe collega, Sakiko, en zorgt ze tijdelijk voor haar nichtje Misaki, die eveneens uit een centrum geadopteerd werd. Misaki staat als scholier onbevangen tegenover het baren en moorden-principe terwijl Sakiko zo blijkt al snel vragen stelt bij het feit dat een leven zomaar opgeofferd mag worden. Doorheen de gesprekken die Ikuko heeft met collega`s, Sakiko en Misaki krijgt de lezer een verdere inkijk in de maatschappij en hoe ze tot deze keuzes gekomen is, alsook hoe niet iedereen het nieuwe idee van `baren en moorden` aanvaardbaar vindt.
Baren en moorden vertrekt vanuit een intrigerend idee en hoewel Murata doorheen de novelle het op een min of meer natuurlijke manier weet over te brengen, mist het verhaal verder diepgang. Ikuko als hoofdpersoon/verteller blijft kleurloos ondanks haar eigenaardigheden terwijl de andere personages die er toe doen, Sakiko, Misaki en Tamaki nooit tot leven komen. Murata doet wel pogingen om hen enige eigenheid te geven maar ze blijven vooral ten dienste van het verhaal staan waarbij zelfs Tamaki`s keuze om bevaller te worden als goedkoop leest. En hoewel ook zowel Buurtsupermens als Aardbewoners geen echt uitgewerkte karakters hebben, zijn ze meer dan een interessant idee en/of maatschappijkritiek en vertellen ze ook een verhaal. Dat betekent overigens niet dat Baren en Moorden geen merites heeft, alleen dat de novelle zich te weinig onderscheidt om de interesse in Murata’s werk te verzekeren.
