Met Starless Dreams en Sunless Shadows uit respectievelijk 2016 en 2019, twee ontluisterende portretten over jonge vrouwen die om uiteenlopende redenen vastzitten in een gevangenis in Teheran, sleepte de Iraanse documentairemaker Mehrdad Oskouei tal van prijzen in de wacht. A Fox Under A Pink Moon sluit naadloos aan op die twee titels door de onderliggende kritiek op de patriarchale cultuur en de heersende armoede in Oskoueis’ thuisland waardoor jonge vrouwen de vaak ijdele hoop op een beter leven koesteren die hen dwingt radicale beslissingen te nemen die ze in een ander klimaat misschien niet eens zouden overwegen. En ja, ook A Fox Under A Pink Moon is met recht en rede bijzonder goed onthaald met onder andere de prijs voor beste internationale film op het Amsterdamse IDFA, een FIPRESCI Award en de juryprijs voor beste documentaire op Docville 2026.
Over een periode van 5 jaar filmde het jonge Afghaanse meisje Soraya Akhalaghi – als we haar leren kennen is ze amper 16 – met een smartphone haar herhaaldelijke pogingen om in groep Iran via Turkije en Griekenland te ontvluchten. Die opzet doet onder andere denken aan het ijzersterke For Sama en Midnight Traveler, maar door de fantasierijke vorm, voortvloeiend uit Sorayas’ creatieve verbeelding, is A Fox Under A Pink Moon een totaal andere kijkervaring die een conventionele vertelling weet te overstijgen.
In eerste instantie wil Soroya Afghanistan verlaten om haar moeder terug te vinden die haar op 8-jarige leeftijd in de steek liet voor een beter leven in Oostenrijk, maar ook om ergens tijdens die precaire vlucht haar echtgenoot Ali opzettelijk kwijt te geraken. We zijn immers al vroeg in de film meermaals getuige van zijn explosieve karakter (wanneer Soraya hem even filmt en hem een vraag stelt is dat blijkbaar al voldoende om haar een paar rake klappen te geven). Ook de pure horror van het vluchten weet het dappere meisje op een pijnlijke manier te capteren. Bij een eerste ontsnappingspoging blijft ze moedig verder filmen wanneer er paniek uitbreekt tussen de 40 mensen die op elkaar gepakt zitten in het donkere compartiment van een gammel bestelbusje (en daardoor rechtsomkeer moeten maken en alles voor niets bleek te zijn). Bij een andere poging laat de chauffeur van het voertuig hen in Turkije achter in de vrieskou. Het gehuil van enkele meegereisde baby’s gaat door merg en been. Iets later – wellicht omdat het vertrouwen in malafide smokkelaars die veel beloven maar weinig doen, is gekelderd – ondernemen ze zelf een wandeltocht door een onherbergzaam maar majestueus berglandschap en horen we Soraya angstig zeggen: “We hebben allemaal een steen opgeraapt ter verdediging tegen mogelijke dieven onderweg” (onheilspellend gevolgd door luide geweerschoten).
Waar deze documentaire vooral in schittert, ligt in, zoals eerder al aangehaald, de vormelijke aanpak en de knappe montage. De jonge protagoniste vindt namelijk troost en hoop in haar kunst. Alles wat beschikbaar is in haar arme omgeving wendt ze aan om te creëren. Elk van haar rijkgekleurde tekeningen zijn stuk voor stuk prachtige kunstwerkjes die haar angsten, dromen en vurige wensen op een poëtische en vaak surreële manier vastleggen. Van eierkartons maakt ze dan weer pulp om sculpturen te maken (“Ik verander mijn angsten in demonensculpturen”). Wanneer ze gedwongen wordt om tijdelijk in een Turks kraakpand te verblijven, vindt ze ook daar een manier om haar creativiteit te uiten middels wat klei waarmee ze abstracte maskers en Arabische boodschappen tegen de gevel boetseert. Het vosje en de roze maan uit de titel, symbool voor wijsheid en de noodzaak om te blijven dromen, keren ook op een vertederende manier terug als geanimeerde overlapping op haar smartphone-beelden.
Gelukkig wordt Soraya vermeld als co-regisseur, want ondanks dat Oskouei de verzamelde beelden vanop afstand beoordeelde en monteerde, is dit toch vooral haar film. Uiteindelijk is het haar reis en haar creativiteit die dit verhaal over onbegrensde moed een magische kwaliteit geven. Dat ze ook de kracht van het bewegend beeld begrijpt en een goed oog voor compositie heeft, is gezien haar prille leeftijd ook best indrukwekkend te noemen.
