Napoleon 200: Lines of Wellington

Toen Raul Ruiz, de experimentele Chileense regisseur van Mystérios de Lisboa, in augustus 2011 stierf, erfde zijn weduwe Valeria Sarmiento een uniek project: Lines of Wellington. De film vertelt het verhaal van een strategische terugtrekking van het Anglo- Portugese leger naar de linies van Torres Vedras, een fortengordel die in opdracht van Wellington in het geheim werd gebouwd om Lissabon te verdedigen. Binnen de napoleontische film neemt de rolprent om verschillende redenen een unieke plaats in: Om te beginnen hebben bitter weinig films een episode uit de zogenoemde Peninsular War (1807-1814) als hoofdonderwerp. Het meest bekend zijn wellicht de avonturen van Richard Sharpe, een sergeant van de 95th Rifles, die in de jaren 90 op het kleine scherm verschillende missies uitvoerde in Portugal. Bovendien spitst het verhaal zich toe op het wedervaren van de gewone man, niet op de flamboyante generaals die de strijd hebben geleid.

Voor de goede orde lijkt het ons noodzakelijk om even kort in te gaan op de oorzaken van de strijd om het Iberische schiereiland alvorens we dieper ingaan op Lines of Wellington zelf. Als gevolg van een Britse zeeblokkade langs de Franse kusten in mei 1806 besluit een ziedende Napoleon om een embargo af te kondigen tegen de Britse zeehandel. Geen enkel schip dat vaart onder de Engelse vlag zal nog van en naar het oude continent varen. Hoewel de Britten er op hun eiland weinig van voelen, zorgen Napoleons maatregelen voor een daling van de export van Engelse goederen van maar liefst dertig procent. Tijdens de vredesonderhandelingen bij Tilsit in juli 1807, die een einde maken aan de Vierde Coalitieoorlog, lijkt het alsof de Franse keizer aan het langste einde trekt. Pruisen is verslagen en het machtige Rusland sluit een verbond met het Franse keizerrijk. Tot zijn verbijstering stelt Napoleon kort daarna echter vast dat er nog steeds Britse handelsschepen aanmeren in Portugal. Niet alleen is Portugal op dat moment de oudste bondgenoot van Groot-Brittannië, de Royal Navy maakt ook vlot gebruik van Portugese havens in hun acties tegen Frankrijk. De Franse keizer aarzelt niet en zendt generaal Junot met een Frans- Spaans leger in November 1807 naar Portugal om het land te bezetten. In 1810, het jaar waarin Lines of Wellington zich afspeelt, is de situatie compleet veranderd. Spanje is sinds de beruchte ‘Dos de Mayo’ in 1808 ook een vijand van Frankrijk met als gevolg dat het gehele Iberische schiereiland nu letterlijk en figuurlijk in vuur en vlam staat. Wellington maakte van de verwarring gebruik en landde in Augustus 1808 met een expeditieleger in Portugal. Hij zal tot en met 1813 zowel de Spaanse als de Portugese belangen verdedigen.

In de openingsscène zoomt de camera in op de gevolgen van Wellingtons overwinning op generaal Massena bij Buçaco op zevenentwintig september 1810. Het slagveld ligt bezaaid met honderden doden en gewonden, de een al erger toegetakeld dan de ander. Onmiddellijk stort de lokale bevolking zich als gieren op de stoffelijke overschotten van de soldaten. Laarzen, proviand, wapens, alles wat niet te licht of te zwaar is, wordt meegenomen. De camera pant verder en houdt uiteindelijk halt bij Massena zelf die te paard het tafereel onbewogen observeert. Ondanks de overwinning moeten Wellingtons troepen zich terugtrekken voor de numerieke Franse overmacht. Het doel is nu om zo snel mogelijk de fortengordel in Torres Vedras te bereiken en daar de komst van de Fransen af te wachten. Het gebied tussen Buçaco en Torres Vedras wordt ondertussen geëvacueerd en om de doortrekkende Franse troepen zo weinig mogelijk voordeel te geven, gaan ook flink wat gebouwen in de vlammen op. Valeria Sarmiento haalt hoofdzakelijk haar verhalen bij de schier eindeloze vluchtelingenstroom die op gang komt en waar zich ook woekeraars,    dieven, hoeren en dichters bij aansluiten. Voor de belevenissen van de hoge heren die beslissen over leven en dood van deze duizenden mensen heeft de cineaste weinig tijd. Amper twintig minuten wordt er aan hen besteed en in die tijdspanne krijgen we zowel bij vriend als vijand ijdele, hooghartige, verveelde en lompe mensen te zien. Zo leutert Wellington aan een stuk door over het recept van ‘Beef Wellington’ terwijl de gewone soldaat honger lijdt. Een achtergebleven Zwitsers gezin in Coimbra gaat zelfs een stapje verder en collaboreert vrolijk met Massena tijdens het nuttigen van een copieuze maaltijd. Hun eindeloze gekwetter over Voltaire en de lokale roddels werken tegelijk op de zenuwen als op de lachspieren. De slotsom voor deze mensen is kort, maar krachtig: oorlog is vervelend, maar tegelijk ook een ver-van-mijn- bedshow die je kan becommentariëren of waarover je kan roddelen.

Ligt het aan het oorspronkelijke scenario van Carlos Saboga of aan de feminiene toets van Valeria Sarmiento dat er opmerkelijk veel aandacht gaat naar de rol van de vrouw in een oorlog? De vrouw in deze film neemt vele gedaantes aan: non, minnares, guerillastrijdster, hoer en moeder. Ze moeten elk op hun manier zien om te gaan met het oorlogsgeweld. De een zal er alles aan doen om het leed te verzachten, de ander zal juist bijdragen aan datzelfde leed en nog een derde zoekt liever de bescherming op van een hogere officier. De cineaste speelt ook een interessant spel met genderverhoudingen. Vrouwen geven zich uit voor mannen omdat ze hun minnaar willen volgen op het slagveld of om zich in een ander geval evenwaardig te voelen tegenover mannelijke guerillastrijders. ‘Ze heeft meer Jakobijnen om het leven gebracht dan al mijn mannen tezamen’, pocht een pastoor-guerrillero tegen Bordalo, een deserteur van het Franse leger, over een strijdster uit zijn troep. Later vernemen we in een flashback dat diezelfde vrouw door vriend en vijand is verkracht. Wat de ene vrouw kraakt, is voor de andere vrouw een reden om zich vooral niet neer te leggen bij wat er gebeurd is. Tot slot heeft het genderfluïde karakter van deze vrouwelijke personages wel degelijk een historische basis. Zo gaf Pauline Fourès, een Franse schilderes en schrijfster, zich uit voor chasseur om haar man Noel te vervoegen tijdens Napoleons beroemde expeditie in Egypte. Het levensverhaal van de Nederlandse Maria Versfelt, die ooit minnares was van Michel Ney en gewond raakte tijdens de Slag bij Eylau, is zelfs nog boeiender.

Valeria Sarmiento wurmt zich als regisseuse succesvol uit de schaduw van haar veel bekendere echtgenoot Raul Ruiz en doet echt wel haar eigen ding met het project dat de Chileen had voorbereid. Sarmiento richt zich in tegenstelling tot haar man niet op het experiment, maar op het verhaal van gewone mensen die buitengewone gebeurtenissen meemaken. Dat resulteert in een meer klassieke, lineaire vertelling, die echter niets aan kracht moet inboeten. Los van enkele mindere episodes, is Lines of Wellington een aanklacht tegen de waanzin van oorlog aan de hand van een rijkgeschakeerde mozaïek van verhalen van mensen die te midden van een oorlog met hun eigen verlangens, gevoelens en angsten worstelen. De elegische muziek van Jorge Arriagada en de schilderachtige fotografie van André Szankowski bieden troost aan deze personages wiens calvarietocht voor de een zal eindigen in de ‘hemel’ en voor de ander in ‘de hel’. 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

2 × vijf =