Schoonheid is voor kunstenaars altijd al een zeer relatief begrip geweest. Geen enkele gebeurtenis schudde de voorbije eeuw ons klassieke schoonheidsideaal zo door elkaar als de Eerste Wereldoorlog. De Franse kunstenaar Fernand Léger kwam mede door deze gebeurtenis in zijn leven tot het besluit dat schoonheid vooral in het alledaagse lag. Bozar wijdt de eerste grote overzichtstentoonstelling sinds meer dan 60 jaar in ons land, aan deze artistieke unieke persoonlijkheid.
Als boerenzoon was Fernand Léger (1881-1955) zeker niet voorbestemd om leerling-architect, laat staan schilder te worden. Mede doordat hij een bevoorrecht getuige werd van de opkomst van de stedelijke, mechanische en industriegebonden samenleving en dit in zijn diverse kunstwerkzaamheden wist vast te pinnen, werd hij een bekende figuur van de moderne kunst.
De opzet van deze overzichtstentoonstelling, met flink wat internationale weerklank, is thematisch. Achtereenvolgens en aan de hand van een honderdtal kunstwerken komen zes hoofdstukken aan bod. Deze aanpak geeft een frisse toets aan het oeuvre en geeft tegelijkertijd de basistonen van het werk van Léger aan: zijn verfrissend gebruik van kleuren, zijn liefde voor de gemechaniseerde maatschappij en de uitwisseling tussen verschillende kunstdisciplines. Vooral daardoor gaat de expo op geen enkel moment vervelen.
De drie jaren die Léger tijdens de Eerste Wereldoorlog aan het front in Verdun doorbracht, waren wel degelijk determinerend voor zijn mechanische beeld van de opkomende geïndustrialiseerde maatschappij, het eerste thema. Door de schilderijen en tekeningen van vlak na deze periode wordt duidelijk waarom men hem wel eens tot het kubisme durfde rekenen, alhoewel uitgerekend Picasso altijd volhield dat Léger ‘een stroming op zich’ was.
Geen wonder dus dat Léger nadien een voorliefde ontwikkelde voor de opkomende cinema en voor de wereld van het circus en de dans, twee andere thema‘s van de expo. Fascinerend is de inspiratie die hij vond bij de in die tijd in Frankrijk razend populaire Charles Chaplin. De kunstenaar plande zelfs ooit een film over het fenomeen, voorbereid door een reeks aangemaakte poppen. De enige echte film die hij realiseerde, Ballet méchanique uit 1924, geeft een goed beeld van zijn vermogen om de diverse kunstvormen te combineren.
Minder bekend zijn het geflirt met de typografie en zijn samenwerking met architecten, eveneens twee thema’s binnen de tentoonstelling. Bovenal toont de expo overtuigend aan dat zo goed als elk werk van Léger, of het nu tekeningen, schilderijen, keramiek voor openbare plaatsen, cinema of dans betreft, springlevend is. Het gebruik van de kleuren, het plaatsen in vlakken, de band met mechaniek, het moderne karakter van publiciteit en op het einde zelfs het loskoppelen van kleuren en figuren… Alles wijst erop dat deze kunst blijvend actueel is en dus niet gedateerd aanvoelt. Want zelfs bij het laatste thema, het politieke engagement van Léger voor het communisme, dat nu toch passé lijkt, wordt duidelijk dat dit juist het sterkste werk van Léger opgeleverd heeft.
Door het thematische karakter en het oog voor detail, voldoet de expo zeker aan de hoge verwachtingen. Via Léger krijg je een vooruitblik op de moderne wereld, waarin iedereen tegenwoordig leeft en handelt en waarin schoonheid alom aanwezig is.
Fernand Léger. Schoonheid alom loopt nog tot 3 juni 2018 in Bozar Brussel
