Einstürzende Neubauten :: ”Als dit niet werkt, is het gedaan”

Drie jaar na Perpetuum Mobile keert Einstürzende Neubauten terug met een album in eigen beheer. Alles Wieder Offen is alles of niets: als deze plaat niet verkoopt, gaan de boeken toe, laat Blixa Bargeld immers weten. Of toch niet: "misschien maken we straks wel een film".

enola: Het is een gedurfd statement om na meer dan vijfentwintig jaar muziek maken alles opnieuw open te verklaren.
Bargeld: "Strikt genomen staan we nog steeds onder contract bij Mute, maar we vonden dat we voor één keer moesten proberen om het zelf te doen. We hebben hen gezegd dat we deze plaat graag zelf willen uitbrengen, en zij staan ons dat toe: er is een akkoord om geen actie te ondernemen. Dit is de eerste keer dat we zelf onze platenfirma zijn. We hebben ook al een tweede album, Jewels, opgenomen dat volgende lente wel bij hen zal verschijnen. Daarnaast komt er nog een vierde Strategies Against Architecture-verzamelaar en dat sluit dat deel van de Neubautengeschiedenis af."
"Mute is ondertussen immers overgekocht door EMI, dat nu in handen is van een investeringsmaatschappij. De manager is vervangen door drie mensen: één uit de immobiliënsector, één uit het verzekeringswezen en één bankier. Geen van hen heeft ook maar een beetje ervaring opgedaan in de muziekwereld. Wat denk je dat een immobiliënmanager en een bankier in een platenfirma zien? Ze zouden zelfs tegen Louis Armstrong zeggen dat hij niet genoeg oplevert en dus buiten ligt. Ik verwacht niet dat het beter wordt, dus ben ik blij dat ik tenminste één keer kan proberen om het zelf te doen."
"Als dit niet werkt, is het gedaan met de Neubauten want dan is het niet meer werkbaar. We kunnen geen plaat maken met wat we krijgen van een platenfirma, wel met wat we krijgen van onze abonnees. Maar met geen van beide manieren verdienen we geld. Het geld van de supporters heeft de plaat betaald (via neubauten.org kunnen fans voor een som lid worden, waarna ze het opnameproces konden volgen en ook speciale cds kunnen bestellen, mvs), nu proberen we ze zelf te verkopen en te promoten. Als dat lukt, hebben we een manier gevonden die het voor ons economisch mogelijk maakt om voort te doen."

enola: Tussen Perpetuum Mobile en Alles Wieder Offen hebben jullie heel wat afgeëxperimenteerd. Dat resulteerde in een tiental platen voor de abonnees van neubauten.org.
Bargeld: "We hebben acht Musterhaus-cds gemaakt voor onze abonnees, waarvan we er vier gelijktijdig met Alles Wieder Offen hebben opgenomen. Daarnaast namen we ook Grundstück op, het eerste supportersalbum en deden we Jewels. Dit is dus inderdaad de meest productieve versie van de Neubauten geweest, maar dat is gedaan nu, want we hebben de studio verkocht. Na de release van Jewels en de nieuwe Strategies ligt echt alles volledig open. Dan hebben we geen studio meer en geen platencontract: het is zeer de vraag wat we dan gaan doen."
"Als we er zin in hebben en heel dit Neubauten-als-platenfirmaplan goed uitdraait, is het volgende dat we maken misschien wel een film. Om de één of andere reden ben ik in die richting aan het denken: geen plaat meer maken maar een film — al kan die ook een plaat zijn. In fase 2 van neubauten.org hebben we al twee films gemaakt: Palast der Republiek en een andere die niet is uitgebracht. En ook tijdens fase drie hebben we wat filmpjes gemaakt. Somehow, we licked blood there: we zagen hoe gemakkelijk het was tegenwoordig."

enola: Voor mij voelt Alles Wieder Offen als een verlengstuk van Ende Neu uit 1996 aan: veel strijkers, meer songgericht, in vergelijking met het meer atmosferische Perpetuum Mobile.
Bargeld: "Ende Neu is niet mijn favoriete plaat. Er staan een paar van de aardigste stukken op die we ooit maakten en ook een aantal van de zwakste. Van alle platen die deze versie van de Neubauten — versie drie — heeft gemaakt, denk ik dat dit het beste album is. De muziek, het spelen, de teksten zijn het sterkst op deze plaat. Als het om teksten gaat, ben ik overtuigd dat de beste stuff is die ik al schreef."
enola: Het is een persoonlijke plaat, zegt de bio. Hoezo?
Bargeld: "Alle songs gaan van "ik ik ik ik". Dat is toch behoorlijk autobiografisch. (lachje) Het was moeilijk om dat allemaal neer te schrijven, het was pijnlijk als psychoanalyse. Ik heb niet geprobeerd iets tegen te houden. Als iets in de eerste persoon enkelvoud er uit kwam, dan was dat maar zo en liet ik het staan. Ik ging het niet vervormen zoals vroeger, toen besliste ik dat een hele plaat in de we-vorm diende te zijn of geadresseerd aan een onzichtbare tweede persoon."

enola: Het voelt aan als een album over op weg zijn, over niet thuis zijn.
Bargeld: "Ik heb de laatste jaren in Beijing verbleven, omdat mijn vrouw Chinese is. Voor het eerst in mijn leven keek ik met de blik van een buitenstaander naar Berlijn, Europa en zelfs de Westerse wereld. Dat speelt een betekenisvolle rol in de teksten. Op Perpetuum Mobile was het thema luftveränderung, verandering van omgeving. De sleutelzin was "Ich gehe jetzt". Alles Wieder Offen is gemaakt vanuit een andere plaats, vanuit het perspectief elders te zijn aangekomen. Dat is niet bewust gedaan, maar er lijkt een soort logische link met mijn eigen leven te zijn."

enola: Het is jaren geleden dat ik Nagorny-Karabach nog hoorde vermeld worden op het nieuws, jij wijdt er nu een hele song aan. Wat betekent die Armeense enclave in Azerbeidzjan voor je? Een metafoor voor een schuiloord?
Bargeld: "Het is een verwijzing naar "Armenia", de favoriete Neubautensong van de fans. En ik hou van de manier waarop het van de tong rolt: Nagorrrny Karrabacchh, een leuk woord om uit te spreken. Omdat het zo’n typisch Neubautenwoord is, kon ik het tot een song verwerken. Het heeft zeker te maken met het perspectief van de buitenstaander."

enola: De instrumentatie op Alles Wieder Offen is naar Neubautennormen vrij traditioneel.
Bargeld: "We gebruiken vooral de traditionele Neubauteninstrumenten. Normaal kan ik elke keer vertellen over de nieuwe instrumenten die Andrew in elkaar heeft geknutseld, maar deze maal hebben we ons gewoon bezig gehouden met de instrumenten die we kennen en waarvan we weten hoe we ze moeten bespelen. Het materiële aspect van de instrumenten is niet erg belangrijk op deze plaat."
"We hebben ook niet geprobeerd "normale songs" te schrijven, het ligt gewoon in de natuur van hoe we deze plaat — of meer precies dit handvol platen — hebben gemaakt. Jewels bevat misschien de meest bizarre composities, met de vreemdste instrumentaties sinds Zeichnung Des Patiënten O.T.. Door dat dat allemaal op die plaat gebeurde, is daar niets van te vinden op Alles Wieder Offen. Sommige dingen die van Jewels kwamen, hadden wel een invloed net zoals sommige aspecten van de Musterhausserie. Doordat we die twee andere podia hadden voor de experimentele kanten, is het spel op het hoofdpodium echter basic geworden: it’s the normal instruments and they are played with expertise."
"Op deze plaat draait alles meer om de zang. Ik probeer met meer gemak te zingen, waar ik best wel meer vocale acrobatie kan uithalen schreeuw ik op deze plaat maar één keer. Elke song is verfijnd tot het punt waar ik hem op mijn gemak kan zingen. Het helpt ook dat deze songs ook live te spelen zijn, het zijn geen constructies. Dat is iets waar ik graag de nadruk op leg en trots op ben. Ook van Perpetuum Mobile konden we alles live spelen, behalve één song — "Die Weg Ins Freie" — omdat de stem daar gesplitst was tussen het linker en het rechterkanaal en ik maar één stem heb. Op onze volgende tour gaan we dus alleen maar songs spelen van deze incarnatie van de band, vanaf Ende Neu."

enola: "Von Wegen" is een manier om de carrière van de Neubauten te omschrijven: altijd van de gebaande paden afwijken en iets nieuws zoeken. Akkoord?
Bargeld: "Misschien. Ik kan niet helder omschrijven waar de song over gaat, als ze al ergens over gaat. Die song is tekstueel het meest cryptisch. Ik ervaar het als een landschap waar ik doorheen kan wandelen langs verschillende wegen. Er zijn wat kruisverwijzingen, tekstregels die ik her en der begraven heb in dat landschap en die ik al eens eerder zong. Het is niet retrospectief, maar als je onze songcatalogus kent, zul je mijlpalen herkennen."

enola: Voor Jewels werkten jullie met opdrachtkaarten. Dat deed me een beetje denken aan de Oblique Strategies waarmee Brian Eno uitpakte bij onder andere U2.
Bargeld: "Daar heeft het niets mee te maken. Dit zijn kaarten die speciaal voor de Neubauten zijn gemaakt, een andere groep zou ze niet kunnen gebruiken. Ik ben in mijn hoofd door heel onze catalogus gegaan en me song per song afgevraagd wat daar het goeie idee was dat de moeite was. Elk daarvan eindigde als een aparte kaart. Dus kreeg je dingen als "met de vingers", "Microfoons"."drummen". Dat is een gemakkelijke: Andrew wist meteen dat hij met zijn vingers op een microfoon moest drummen, maar soms was het ook onduidelijk. Ik had bijvoorbeeld eens "spelen met gas" "een muur" en nog iets. Ik weet niet meer wat, maar die twee eerste waren al moeilijk genoeg."
"Als je een instrument beheerst is het heel moeilijk om een doorbraak te vinden en er opnieuw subversief mee te worden, door die manier van benaderen verloren we opnieuw controle over onze instrumenten en lieten we datgene gebeuren waar we zelf nooit aan zouden gedacht hebben. Het is een klein mirakel dat die twaalf stukken die we zo schreven, werkten. It’s a fun record to listen to. Mensen die van de rare kanten van Neubauten houden zullen van Jewels houden, al vind ik Alles Wieder Offen dieper."

enola: "Let’s Do It Dada" refereert aan de ene na de andere dadaïst. Voel je een verwantschap met die kunststroming?
Bargeld: "Er is zeker een verband. Ook de futuristen hadden hun geluidsmachines. Wij proberen die atmosfeer ook bij ons op te roepen met solos voor geluidmakende objecten, alarmklokken,… Al deed Dada niet zoveel met muziek, er is zeker een gelijkenis in benadering."
"Er is nog een andere dimensie aan het nummer. Als je op Wikipedia of elders het verhaal van Dada opzoekt, ga je overal de uitleg vinden dat "Dada" als term ontstond toen één van de Dadaïsten het woordenboek op een willekeurige pagina opensloeg en "dada: geluid dat een baby maakt" las. Al is er een ander verhaal over een stokpaard. Ze zijn allebei gelogen. Er was geen woordenboek noch stokpaard."
"De waarheid is een aantal jaar geleden aan het licht gekomen, ik las het in een krantenartikel waarbij een facsimile werd getoond waar het woord werkelijk vandaan komt. Ondanks die publicatie vertelt men tien jaar later grappig genoeg nog steeds dat oude verhaal. Daarom zing ik "just you and me my darling/we know what it reallly means/let’s do it a dada". Tot één van die slimme journalisten eindelijk de waarheid opnieuw bovenspit en dat verhaal dan toch de Wikipedia-kosmos en duizenden kunstboeken haalt. Ik wil iets rechtzetten daar ja. (lacht)"

enola: Jullie namen een dvd op in het Palast Der Republik, een oude DDR-mastodont, die ondertussen wordt afgebroken. Betekende het gebouw iets voor je?
Bargeld: "Nope. Ik ben zelfs nooit in Oost-Berlijn geweest toen het nog afgescheiden was. De enige reden dat we er dat optreden hebben gegeven, is omdat we gevraagd werden. We waren net op zoek naar een locatie voor een concert voor onze supporters en dat kon daar doorgaan. Het was de anti-rockshow: geen podium, geen lichten, geen buitenwippers…en het werkte. Niemand werd lastig gevallen of kreeg klappen. Duizend man van over de hele wereld stond er en luisterde: Neubauten’s Woodstock. Het was geweldig. "Nagorny Karabach" is daar live opgenomen, en je hoort niemand van dat publiek: iedereen was aandachtig en gedisciplineerd en stil. Daardoor hadden we ook een honderdkoppig koor voor die song."
"Het protest tegen de afbraak van het gebouw? Ach, in Berlijn is er protest tegen elke afbraak. De Palast Der Republiek was geen architecturaal meesterwerk en het zat vol met asbest: miljoenen besteden om dat er uit te krijgen en dan het gebouw slopen is belachelijk. Als het aan mij lag mocht het tegen de grond, maar ook het oude keizerlijke paleis dat ze daar nu willen heropbouwen zou ik willen afbreken: elke historicus zal je vertellen dat het een architectonische ramp was. Een nachtmerrie zelfs: er is geen reden om het opnieuw op te bouwen. Nu willen ze ook het Congrespaleis uit de jaren zeventig afbreken. Ben ik helemaal voor. Als het aan mij lag, diende ik een hele lijst in van gebouwen die weg mogen. En nu we bezig zijn: ook in Antwerpen en Brussel zijn er genoeg. Komaan, Brussel is na de tweede wereldoorlog goddamn ugly gemaakt."

enola: "Ik had een schilder of een kunstenaar kunnen zijn", zei je ooit. Toch tevreden dat het muziek werd?
Bargeld: "Ik heb eigenlijk nooit een muzikant willen zijn, maar ik moet aanvaarden dat ik er een ben. De muziekindustrie gaat naar de knoppen, dat weet je. En het moet nog meer kapot dan het al is. It has to really go kaputt. Als ik schilder was geworden, zat ik echter in de kunstbusiness en daar stinkt het nog meer. Dan verkies ik toch om muzikant te zijn."

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Schrijf uw reactie
Vul hier uw naam in

19 − zes =