Met zijn eerste grote institutionele solotentoonstelling, The Passenger in het S.M.A.K. (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst) Gent, vestigt de 32-jarige Antwerpse schilder Bendt Eyckermans definitief zijn status als een van de meest dwingende, trefzekere en internationaal gezochte stemmen van de hedendaagse Belgische schilderkunst.
Waar de actuele kunstwereld zich geregeld verliest in vluchtige, conceptuele knipogen of bloedeloze, ironische abstractie, kiest Eyckermans resoluut voor de tegenaanval: een compromisloze toewijding aan het ambacht, de monumentale schaal en een gelaagd narratief. De tentoonstelling brengt een indrukwekkend ensemble van recent werk, monumentale doeken, ruimtelijke ingrepen en een indringende kortfilm samen.
Het resultaat is allerminst een brave, retrospectieve opsomming. Het is een dromerige, bij vlagen diep melancholische tocht door de psyche van de stedelijke ‘passant’ (The Passenger): een expositie die de toeschouwer dwingt tot een zeldzame, bijna fysieke vertraging.
Om de unieke beeldtaal van Bendt Eyckermans te doorgronden, moet men terug naar de bron: zijn familiegeschiedenis en zijn Antwerpse atelier. Eyckermans stamt uit een roemrijk geslacht van maar liefst vijf generaties beeldhouwers en ambachtslieden. Als kind groeide hij letterlijk op tussen het gips, de mallen, de beitels en de monumentale beelden van zijn vader Barthold en grootvader Lode Eyckermans.
Tegenwoordig werkt hij zelfs in het oude, met geschiedenis beladen atelier van zijn grootvader. Hoewel de lokroep van de driedimensionale beeldhouwkunst altijd aanwezig was, koos Eyckermans tijdens zijn opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen – waar hij in 2016 afstudeerde – bewust voor de discipline van het canvas.
Toch liet hij de sculpturale traditie nooit echt los. Eyckermans schildert niet louter; hij beitelt, boetseert en modelleert zijn verf. Als student kopieerde hij plichtsgetrouw het werk van modernisten zoals Jean Brusselmans en raakte hij diep gefascineerd door de monumentaliteit en de tweedimensionale vertelkracht van historische bas-reliëfs. Deze unieke kruisbestuiving tussen het platte vlak en de sculpturale massa vormt de absolute kern van zijn artistieke identiteit.
Sinds zijn afstuderen in 2016 kent de carrière van Eyckermans een indrukwekkende internationale groeispurt. Terwijl de Vlaamse figuratieve schilderkunst wereldwijd floreert, claimt hij een volstrekt unieke positie binnen dit landschap. Zijn werk vormt een boeiende tegenhanger van de praktijk van zijn generatiegenoten. Waar een kunstenaar als Ben Sledsens kiest voor een naïevere, bontgekleurde en haast sprookjesachtige, paradijselijke figuratie, zoekt Eyckermans de dramatiek in de alledaagse realiteit van de stedelijke omgeving. En waar Rinus Van de Velde een grootschalig fictief universum opbouwt via geënsceneerde houtskooltekeningen en decors, wortelt Eyckermans zijn beelden in zijn eigen, tastbare leefwereld.
Zijn methodiek vertoont verwantschap met die van Michaël Borremans: beiden delen een diepe fascinatie voor de technische perfectie van de oude meesters en een beklemmende, raadselachtige sfeer. Maar waar Borremans zijn personages isoleert in een tijdloos, anoniem en vaak historiserend vacuüm, plaatst Eyckermans ze onmiskenbaar in het hier en nu. Zelfs in vergelijking met de absolute wegbereider van de Belgische schilderkunst, Luc Tuymans, valt het contrast op. Waar Tuymans’ beelden lijken op te lossen in een bleek, schraal historisch trauma en een waas van vergetelheid, bezitten de figuren en objecten van Eyckermans juist een massieve, haast barokke en onontkoombare materiële aanwezigheid. Het is dit gedurfde spel met massa en eigentijdse melancholie dat hem de afgelopen jaren naar prestigieuze internationale galeries zoals Carlos/Ishikawa in Londen en Mendes Wood DM in São Paulo en New York heeft gebracht. Met deze solotentoonstelling in het S.M.A.K. eist hij nu ook in eigen land de institutionele erkenning op die hem toekomt.
In de zalen van het S.M.A.K. wordt meteen duidelijk hoe die sculpturale erfenis zich vertaalt naar het canvas. De figuren en objecten bezitten een zwaartekracht die fysiek voelbaar is. Zijn obsessieve focus op texturen dwingt de toeschouwer tot een intense, haast haptische manier van kijken. Dit vakmanschap culmineert op magistrale wijze in tal van de geëxposeerde werken, waaronder enkele monumentale, bijzonder intrigerende en recente schilderijen zoals “False Door”, “The Carrier”, “Gazing Ball”, “Voices”, “A Horse”, “The Terrace” en “Through Scaffolds and Constructs” uit 2023.
Wat The Passenger tot een zeldzaam overtuigende tentoonstelling maakt, is dat Eyckermans de grens tussen het platte, tweedimensionale vlak van het schilderij en de driedimensionale realiteit van de toeschouwer volledig laat vervagen. De scenografie in het museum fungeert als een direct, fysiek verlengstuk van zijn geschilderde wereld. Als een ware flaneur die de melancholie van de openbare ruimte in zich opzuigt, heeft Eyckermans elementen uit de stad – zoals een authentieke zitbank uit het station Gent-Sint-Pieters uit 1913, die voor het canvas “The Invitation” uit 2025 is geplaatst, en een zwaar riooldeksel – letterlijk in de museumzalen geïntegreerd.
De absolute architecturale blikvanger van deze ruimtelijke versmelting is een gigantische, speciaal voor de expo geconstrueerde metalen brugpijler, die dominant in een van de zalen aanwezig is. Deze installatie is gebaseerd op historische archieffoto’s van de inmiddels verdwenen, iconische ‘olifantenbrug’ op het Antwerpse Kiel uit 1930. Het is een desoriënterende en adembenemende ervaring wanneer je om deze massieve, fysieke pijler heen wandelt, die als stille getuigenis verwijst naar de koloniale geschiedenis en de beeldcultuur van ons land, en vervolgens oog in oog staat met het monumentale olieverfschilderij op linnen “The Foundation” (2024), waarin exact dezelfde brugpijler het centrale, loodzware en onheilspellende motief vormt. Als bezoeker word je hierdoor letterlijk getransformeerd tot de ‘passant’ uit de titel van de tentoonstelling: je kijkt niet louter naar kunst, maar navigeert door een fysiek universum waarin de tastbare realiteit van de straat en de melancholische droomwereld van het kunstenaarsatelier naadloos in elkaar overlopen.
De narratieve kracht van Eyckermans schuilt paradoxaal genoeg in wat hij weglaat. Zijn schilderijen vertellen geen kant-en-klare verhalen, maar zinderen van onderhuidse spanning, psychologische suggestie en existentiële eenzaamheid. De personages op zijn doeken – steevast vrienden en bekenden uit zijn directe omgeving, die hij vraagt om specifieke, vaak ongemakkelijke poses aan te nemen – lijken gevangen in momenten van intense introspectie.
Die focus op de psychologische geladenheid van het menselijk lichaam is in zijn meest recente werk voor het S.M.A.K. alleen maar radicaler en intiemer geworden. In bijvoorbeeld de doeken “Lost Emblems” (2025) en “Ringbearer” (2025) zoomt hij haast obsessief in op close-ups van handen. Door de focus volledig te leggen op de micro-expressie van verstrengelde vingers, de textuur van de huid of de subtiele spanning in een handpalm, transformeren deze alledaagse menselijke details tot mysterieuze, haast sacrale symbolen. Het worden dragers van het onderbewuste en het collectieve geheugen, beladen met een melancholie die typisch is voor de stedelijke conditie.
Eyckermans slaagt erin om het alledaagse te transformeren tot iets bevreemdends en poëtisch. De compositie bezit een bijna filmische kwaliteit: alsof we slechts een fragment van een groter verhaal te zien krijgen en de eigenlijke gebeurtenissen zich net buiten het beeld afspelen. Dat gevoel van onvolledigheid en raadselachtigheid is kenmerkend voor zijn schilderkunst. De kunstenaar maakt van een vertrouwde stedelijke omgeving een plek vol verborgen betekenissen, waarin constructie niet alleen naar bouwen verwijst, maar ook naar verandering, herinnering en de manier waarop we onze leefwereld ervaren. Zijn werk nodigt de toeschouwer uit om voorbij de zichtbare werkelijkheid te kijken.
Naast fotografie put Eyckermans voor zijn beeldopbouw overvloedig uit de geschiedenis van de cinema. Hij laat zich met name inspireren door de mystieke, lome en magisch-realistische sfeer uit het oeuvre van de Belgische cultregisseur Harry Kümel, die onder meer bekend is van meesterwerken als Malpertuis en De komst van Joachim Stiller. Die invloed is niet alleen voelbaar in de indringende, gloednieuwe 8mm-kortfilm die speciaal voor deze expo werd gemaakt en waarmee de tentoonstelling in het S.M.A.K. opent, maar stroomt ook rechtstreeks door de aderen van zijn schilderijen.
Dit filmische aspect is treffend aanwezig in het doek “Emblems Lost” (2025). De centrale figuur wordt hier op een uiterst theatrale, bijna kunstmatige manier door het licht geaccentueerd, alsof Eyckermans een dramatische filmscène halverwege heeft stopgezet en op pauze heeft gezet. Om de intrinsieke, statische beperking van het schilderij te omzeilen, past de kunstenaar vernuftige cinematografische trucs toe. In verschillende werken vangt hij meerdere opeenvolgende poses van eenzelfde personage simultaan binnen één en hetzelfde beeld. Het visuele effect is even desoriënterend als geniaal: het brengt een ongrijpbare, vloeiende beweging in de dikke lagen olieverf. De figuren lijken hierdoor als melancholische schimmen door hun eigen monumentale decors te spoken.
Aansluitend bij dit specifieke interesseveld van de kunstenaar is er ook een bijzonder intrigerend doek waarop hij een oorlogstafereel schildert, of beter gezegd: een miniatuurversie van een bijna fysieke veldslag tussen speelgoedsoldaatjes.
Hieruit blijkt duidelijk dat hij gefascineerd is door camera’s en door de manier waarop films worden gemaakt. In veel van zijn schilderijen verwerkt hij trouwens fragmenten van filmsets. Wanneer hij schildert, voelt hij zich duidelijk tegelijk regisseur, director of photography (D.O.P.), setdesigner en castingdirector. Zo nodigt hij mensen uit in zijn studio en vraagt hij hen om specifieke poses aan te nemen. In dit werkproces zoekt hij onder meer naar de juiste sfeer en de ideale belichting. Het resultaat zijn beelden die zijn opgebouwd uit personages, poses en attributen, die samen een geloofwaardig geheel vormen en nu in de tentoonstelling te bewonderen zijn.
The Passenger in het S.M.A.K. Gent is een absolute en onbetwistbare triomf voor de hedendaagse figuratieve schilderkunst. Bendt Eyckermans positioneert zich met deze tentoonstelling stevig binnen de rijke historische traditie van de Belgische kunstcanon, maar doet dat met een volstrekt eigen, urgente en hedendaagse stem. Bouwstellingen, present en eenzame passanten: het zijn elementen waaraan we in het dagelijks leven vaak achteloos voorbijgaan, maar die onder het penseel van Eyckermans transformeren tot dragers van diepe menselijke herinneringen en symbolen van onvermijdelijke verandering.
Het is een zeldzaam coherente, atmosferische en intellectueel prikkelende tentoonstelling. Eyckermans toont ons niet alleen hoe wij als mensen onze stedelijke omgeving vormgeven en construeren, maar legt vooral bloot hoe die anonieme, monumentale architectuur onbewust bezitneemt van onze identiteit, onze eenzaamheid en onze dromen. The Passenger is een knappe expositie die, net als de dwingende en melancholische blik van de personages op zijn canvassen, nog heel lang diep in het geheugen van de bezoeker gegrift blijft staan.
Bendt Eyckermans | The Passenger, loopt nog tot 21 februari 2027.
De tentoonstelling is te zien in het S.M.A.K. Jan Hoetplein 1 in 9000 Gent. Dagelijks van 9:30u tot 17:30u (weekdagen en buiten de schoolvakanties) – tijdens de schoolvakanties van 10u tot 18u. Tijdens de weekends open van 10u tot 18u. Altijd gesloten op maan- en feestdagen. Meer info via de website van Museum S.M.A.K.
