Jan Vanriet is zeker niet een van de eerste namen die opduikt wanneer men een gemiddelde Vlaamse kunstkenner zou vragen naar een bekende schilder. Nochtans draait hij al sinds de jaren zeventig mee en heeft zijn oeuvre steeds op een hoog toerental gedraaid. Het Cultureel Centrum Hasselt organiseerde samen met een lokale galerie een overzicht van zijn werk op papier.
Een eerste wandeling doorheen het verzamelde grafische werk van Vanriet toont aan dat er binnen zijn oeuvre een duidelijke spanning aanwezig is tussen geheugen en verbeelding. Het zijn als het ware twee polen waartussen zijn artistiek werk als een jojo beweegt. Het wekt dan ook geen verwondering op dat zich tussen de werken talloze verwijzingen bevinden naar andere kunstvormen, zoals film, literatuur en beeldhouwkunst. Zijn inspiratie haalt Vanriet immers uit alle tijden en hoeken van de wereld: van bekende filosofen over recente wereldgebeurtenissen tot evocaties van wereldsteden.
Tegelijkertijd is Vanriet ook een man van spanning tussen constructie en deconstructie. Dat wordt echter pas duidelijk na een tweede rondgang. Hij verheft het geheugen tot een bovenpersoonlijk iets, waarna het uiteenvalt in een soort collectief geheugen waarin zijn beeltenissen van filosofen en historische gebeurtenissen gesitueerd kunnen worden en in een overzicht van heel persoonlijke zaken. Enerzijds blijft hij ver weg van het collectief onbewuste, terwijl hij anderzijds via het compileren en transformeren van beelden toch komt tot componenten die onze samenleving lijkt te delen.
Vier grafische beelden van de zieke filosoof Nietzsche zijn in de tentoonstelling te vinden tegenover een reeks beelden getiteld Wachten in de zon, beelden die telkens louter een hoofd tonen onder veranderende invalshoeken van de zon. Op deze handige manier bereikt Vanriet de overgang van een historisch personage naar een individueel beeld, dat resulteert in een individueel belichaamd lot. Vanriet kent duidelijk zijn klassiekers. Net na de val van het Oostblok in 1990 maakte hij het schilderij De Ideoloog waarbij de bekende communistische leider Lenin een soort overwinningsparade overziet, alleen blijkt het een parade van het gevallen communisme te zijn.
Vanriet ziet de menselijke figuur als een wezen op een balans tussen eenzaamheid en gemeenschap. Hij slaagt erin een dergelijke gelaagdheid in zijn werk te leggen, terwijl zijn inspiratiebronnen zodanig eclectisch zijn dat zijn wereld monomaan lijkt. Hierdoor gebeurt er een transformatie van de beelden naar de eigen leefwereld van zowel de kunstenaar als de toeschouwer.
Bovendien valt de grafische stijl van de kunstenaar als sober te omschrijven. Het gebruik van kleuren wordt tot een minimum beperkt, lijnen zijn doorlopend en slechts een deel van het canvas wordt echt gebruikt, bepaalde delen blijven gewoon wit. Het resulteert in een gevoel van eenzaamheid dat desalniettemin wordt doorkruist door een verbondenheid tussen alle wezens. Als er een canvas volledig gebruikt wordt, is het een centrale figuur omringd door een donkere en een lichtere helft.
Literaire figuren en andere schilders zijn een geliefkoosd onderwerp voor de kunstenaar, al worden ze niet bepaald flatterend voorgesteld. Vaak zijn er kritische associaties, zoals zijn referentie aan de Russische dichter Jesenin als een domoor. Zijn vriendenkring onder medekunstenaars lijdt er echter niet onder. Daar beschouwt men Vanriet als een rationeel iemand die erin slaagt bruggen te bouwen tussen geschiedenis en individuele levens, tussen kunstvormen onderling en tussen geheugen en verbeelding.
Jan Vanriet. Werk op papier slaagt er overduidelijk in de persoonlijke levensgeschiedenis van de kunstenaar te verbinden met een collectieve geschiedenis en de verinnerlijking daarvan aan te tonen. Op die manier zorgt ze voor een beter begrip van een kunstenaar met een lange staat van dienst, die altijd consequent trouw bleef aan zijn eigen stijl.
Jan Vanriet. Werk op papier loopt nog tot 22 juni 2014. Dinsdag tot en met vrijdag open van 10 uur tot 17 uur en op zondag van 13 uur tot 17 uur.
