Wat is er toch met de zee dat ze kunstenaars en reizigers in haar ban houdt? Is het haar diepte, haar horizon, haar wreedheid of haar verhalen die ze laat aanspoelen met elk getij? In de Venetiaanse Gaanderijen vormt een gedicht van Emile Verhaeren het kompas voor een verkennende tentoonstelling. Belgische kunst van 1880 tot vandaag ontrafelt de aantrekkingskracht van idylle tot rauwe realiteit.
In de collectiepresentatie van Mu.ZEE kom je de sterkhouders van de Belgische moderne en hedendaagse kunst tegen. Grote namen als Spilliaert, Ensor, Meunier, Brusselmans en Broodthaers worden niet in een veilig museumkader geplaatst, maar gehercontextualiseerd met citaten uit het gedicht Vers la mer uit 1899. Zo komt de expo tot vijf clusters die de aanlokkelijkheid van de zee verbeelden.
“Il fait dimanche sur la mer!” (2009) van Lili Dujourie roept het monotone ritme van de kosmische bewegingen van eb en vloed op. Zeven televisieschermen tonen schermverslaafd Vlaanderen de spiegel van hun ziel. Ook Leon Spilliaerts “Marine” (1924), één van de weinige olieverfschilderijen die hij ooit maakte, dompelt de bezoeker onder in een donkerbruin en dreigend existentialisme. Daartegenover staan lichtvoetige kunstwerken met strandkarren en -cabinetjes, baders en traditionele bloemen uit crêpepapier die je laten pootjebaden in jeugdsentiment. Met koopjes aan vijftig procent in “De Schelpenwinkel” geeft Guillaume Bijl ook kritiek op de toeristische geldmachine.
Dat de zee met haar horizontale rechtlijnigheid de moderne kunst richting abstractie duwt, zie je in vroege impressionistische marines van Louis Artan en James Ensor. Werken van Johan Creten en Robert Clique voeren deze abstractie door en vatten de eenvoud van zee en lucht op minimale wijze. Met wat aquarellen, tekeningen en een enkel schilderij van klassieke helden en mythen, visserslegenden, zeemeerminnen en zeemonsters, wordt ook de fantastische wereld in beeld gebracht.
Toch schuilt in de liefelijkheid van de eindeloze zee ook een tegenstelling. Het hoekig expressionisme van Permeke en Meunier vloeit over in de actuele realiteit van Maryam Najds “Wanderlust” (2016) waarin bootvluchtelingen troosteloos worden gevangen in een gouden thermisch deken. Neen, de zee is niet altijd een met maanlicht toegedekte idylle.
Met de focus in de centrale ruimte op “Plastic Reef” (2008-2013) van Maarten Vanden Eynde word je helemaal wakker geschud. Een ton plastic afval werd gesmolten tot een giftig koraal. De bijbehorende videomontages, waarin Vanden Eynde uitleg geeft over zijn archief, maken de ecologische boodschap pijnlijk concreet. Zo kom je te weten dat in de hersenen van elke mens een verzameling nanoplastics aanwezig is ter grootte van een plastic lepel. Weg sfeer. Gedaan met onbezonnen vakantiepret.
Mu.ZEE en haar curatoren bieden ook leerrijke extra’s: een lightlab toont hoe zonlicht kunst zowel inspireert als vernietigt, en een inkijk in het depot maakt zichtbaar hoe musea omgaan met hun collecties.
Niet alle combinaties in de tentoonstelling zijn even sterk. Sommige koppelingen tussen beeld en poëzie voelen gezocht aan, en het verband tussen de vijf thematische clusters is niet altijd even helder. Toch weet Het is zondag op zee! te boeien door zijn brede perspectief. De tentoonstelling is tegelijk poëtisch en politiek, lichtvoetig en confronterend — een verdienste die zowel de dromer als de realist kan aanspreken.
Het is zondag op zee! loopt tot 22 februari 2026 in de Venetiaanse Gaanderijen, Oostende.
