Net zoals er wel eens beweerd wordt dat er schrijvers zijn die vooral voor andere schrijvers schrijven, zijn er ook schrijvers die vooral voor (voormalige) literatuurstudenten en -critici schrijven. Maar waar de eerste groep vooral bestaat uit auteurs die vaak ongewild een beperkt publiek vinden van voornamelijk ‘concullega`s’, lijkt de tweede groep zich (bewust) in de eerste plaats te richten tot die heel specifieke doelgroep, getuige Kassa 19.
De Britse Claire-Louise Bennett debuteerde in 2015 met de kortverhalenbundel Pond, die goede kritieken kreeg. Haar tweede roman Checkout 19 wordt als haar officiële debuutroman omschreven maar bestaat net als haar vorige werk uit verschillende verhalen die weliswaar met elkaar verbonden zijn maar net zo goed los van elkaar gelezen worden. Meer nog dan in haar eerste roman staat Bennett zelf centraal via de autobiografische insteek doorheen het hele werk. De tweede rode draad doorheen Kassa 19 zijn boeken en literatuur. Bennett zelf studeerde literatuur en drama en groeide op in een arbeidersgezin waar lezen vooral door haar grootmoeder en moeder gebeurde, wat op Bennett samen met de innerlijke demonen die hen plaagden, overgedragen is.
Dat Bennett van boeken houdt is duidelijk, evenals het feit dat ze schrijven kan. Dat komt het best tot uiting in het derde hoofdstuk “Wil je de vogels binnenbrengen” waarin ze terugkeert naar een verhaal dat ze als vroege twintiger schreef en draait rond Tarquinus Superbus die een indrukwekkende boekencollectie heeft omdat het zo hoort, al zal die bibliotheek hem ook achtervolgen. Doorheen dit verhaal springt Bennett heen- en weer tussen Superbus en haar eigen ervaringen en belevenissen waarbij ze ook duidelijk maakt hoezeer ze het originele verhaal intussen laat muteren en herschrijft, waarbij meer details toegevoegd worden. Dit deel vormt de kern van de roman, ook in de manier waarop de ‘autobiografische’ elementen aan bod komen die elders eveneens verteld worden.
Op zich is het interessant dat Bennett een aantal elementen uit haar leven verschillende keren aanhaalt doorheen de roman, maar het perspectief wisselt nauwelijks, waardoor het jammer genoeg meer naar een onnodige herhaling neigt. Zo komt minstens tweemaal de enigmatische oudere Russische man aan bod die haar in de supermarkt waar ze bijklust (onder andere als kassierster aan kassa 19) een exemplaar van Friedrich Nietzsches Jenseits von Gut und Böse geeft. In “Leuke dingen voor de mens” krijgt hij zo een heel deeltje toebedeeld waarbij Bennett reflecteert over wie hij kan zijn. Haar verhouding tot/visie op mannen komt in het bijzonder bij hem en een oud-leraar het scherpste naar voor. Enerzijds lijkt ze met enig dedain te spreken over oud-klasgenoten en schrijvers die voornamelijk oude witte mannen zijn, anderzijds plaatst ze sommige onder hen op een piëdestal, waaronder de Rus en een oud-leraar. Bennett lijkt zo wel een mannelijke variant van de vrouw als hoer slash Madonna aan te hangen.
Die attitude, al dan niet oprecht, komt wel eens vermoeiend over. Zo beklaagt ze zich dat ze lang alleen maar oude, witte mannen las, al verwijst ze vooral naar werken die ze schreven op een leeftijd die Bennett zelf heeft en durft ze wel eens onnodig dwepen met (vrouwelijke) auteurs, in het bijzonder wanneer hun levenswandel met enige zin voor overdrijving getormenteerd genoemd mag worden. Uiteraard valt er weinig af te dingen op de vermelde schrijvers maar de veelvuldige opsommingen ervan en wie ze al dan niet op een bepaald moment gelezen had, leest als de typische bravoure van een literatuurstudent die klasgenoten ervan wil overtuigen belezen te zijn en de canon te kennen. Literatuur en lezen worden zo een competitie veeleer dan genot. Bennett tracht het wel te nuanceren en er kanttekeningen bij te plaatsen, maar het blijft een intellectueel-literaire vorm van krachtpatserij die onnodig is.
De meanderende stijl, de sterk autobiografische inslag, de (zelfbevlekkende) op het literaire milieu gerichte inslag en zelfs het hinten naar de eigen onrust en sluimerende mentale stoornissen verlenen aan het boek een narcistische inslag die soms storend is. Tezelfdertijd beschikt Bennett duidelijk over een literair talent en kan ze zelfs de meest banale gebeurtenis lezenswaardig maken. Kassa 19 is vreemd werk dat fascineert en boeit maar ook verveelt en afstoot. Het is geen werk voor de reguliere lezer maar ontstijgt ook de pure doelgroep van literatuurcritici (die er van lijken te smullen). Het is een paradoxaal werk dat even vaak slaagt en faalt maar vooral aantoont dat Bennett het potentieel heeft om een indrukwekkende roman te schrijven die een ruim publiek zal aanspreken eens ze het juiste evenwicht creëert en bepaalde stokpaardjes loslaat. Of ze dat ook wenst, is een andere vraag.
