Met boeken als Ontluikend christendom (2021), Ontwakend jodendom (2022), en Heilige woorden (2024) vestigde Daniël De Waele de laatste jaren voornamelijk zijn naam als auteur die het grote publiek vertrouwd wenst te maken met het vroege christendom. In zijn nieuwste boek focust de oud-docent Nieuw Testament (Hoger Instituut voor Protestantse Godsdienstwetenschappen) en protestantse godsdienst (University College Leuven-Limburg) zich op seks, gender en seksualiteit in het vroege christendom.
Vooreerst is het uiteraard belangrijk te beseffen dat het christendom niet in een vacuüm leefde. Oorspronkelijk was het niet meer dan een joodse sekte, om onder invloed van het dominante Grieks-Romeinse denken een universele godsdienst te worden. Daarnaast leefden de meeste van deze eerste christelijke geloofsgemeenschappen in de levant en Noord-Afrika. De belangrijkste kerkvaders en bisschoppen uit de eerste eeuwen leefden bijna allemaal in het Middellandse Zeegebied en waren dus net zozeer beïnvloed door de hen omringende cultuur, waar ze zich al dan niet tegen wensten af te zetten. Geen wonder dus dat De Waele in het eerste hoofdstuk start bij Sumerië om al snel sprongen over de eeuwen en culturen heen te maken.
Eerder dan chronologisch deelt hij zijn boek thematisch in, waarbij het eerste hoofdstuk de vrouw als onverzadigbaar en dus gevaarlijk wezen bespreekt. Het hoofdstuk geeft een goed inzicht in hoe De Waele in zijn boeken te werk gaat: elk hoofdstuk wordt thematisch en chronologisch opgebouwd waarbij hij een veelvoud van originele bronnen citeert om zijn stellingen te onderbouwen. De kritiek die hierbij kan gegeven worden, is dat De Waele zich iets te vaak beperkt tot het louter opsommen en vermelden van bronnen zonder dat hij hier als auteur of wetenschapper een eigen interpretatie bij geeft en zijn stem iets te veel op de achtergrond houdt. Uiteraard is het verstandig niet te sterk de hedendaagse bril te gebruiken bij oude culturen en gebruiken.
Zoals hij opmerkt in het tweede en derde hoofdstuk waren er bijvoorbeeld ook duizenden jaren geleden al mensen die tegenwoordig als queer beschouwd worden, maar in die periode was dit vaak aan religieuze praktijken gebonden, die bovendien niet door iedereen even positief onthaald werden. Visies en gewoontes veranderen doorheen de tijd en de uitwisseling van culturen, zoveel maakt De Waele (impliciet) duidelijk. Zo was de visie op seksueel genot enerzijds sterk verschillend tussen bijvoorbeeld de Babylonische, Griekse en Romeinse samenleving, maar hadden die laatste twee ondanks een aantal uitgesproken negatieve visies op lustbeleving evenzeer een open houding tegenover genot. Dat vertaalde zich ook in de verschillende manieren waarop dit beleefd werd – inclusief het gebruik van magie en zelfs fetisjisme.
Net als in de eerdere hoofdstukken over de queeridentiteit maakt De Waele in deze hoofdstukken duidelijk dat moderne terminologie en zienswijzen niet zomaar gebruikt kunnen worden om het verleden te definiëren. Dit wordt ook in een later hoofdstuk geduid wanneer hij specifiek over homoseksualiteit spreekt en hoe niet alleen de Grieken en Romeinen hierover heel uitgesproken meningen hadden, maar deze tot op zekere hoogte ook hun weg zouden vinden naar christelijke denkers. Een van de redenen dat de visie op seksualiteit en meer specifiek over prostitutie, niet-heteroseksuele daden en overspel zoveel meningen opriep, had niet toevallig te maken met voortplanting en de rol van de vrouw hierin. Hoewel De Waele zich hier voornamelijk tot de joodse en christelijke visie beperkt, geeft hij ook een korte inkijk in onder meer de Romeinse tijd. Zo had keizer Augustus wetten ingesteld die de Romeinse staatsburgers aanstuurden om meer kinderen te krijgen.
Opmerkelijk hierbij is hoe vaak deze ideeën vertrekken vanuit het idee dat seksualiteit beteugeld moet worden en een toegeven aan overdadige lustgevoelens op zich moreel afkeurenswaardig is. Dat idee had overigens betrekking op zowel mannen als vrouwen, al werden vrouwen hierbij vaak in de rol van verleidster werd gezien. Net als voor de andere visies en opvattingen waren negatieve stereotyperingen niet uniek voor de joodse of christelijke gemeenschap, maar bestond ze net zozeer in heidense culturen. En net als bij de andere thema’s konden de opvattingen verschillen naargelang welk verhaal verteld werd – intentie en gevolgen maakten evenzeer deel uit van de beoordeling.
In niet minder dan 21 hoofdstukken behandelt De Waele een veelvoud aan thema’s waarbij hij dankzij een veelvoud aan bronnen en invalshoeken een zo genuanceerd beeld probeert te schetsen. Zowel de oudheid als de joodse en vroeg-christelijke wereld hadden duidelijk haar zegje over alles wat te maken had met begeerte, seksualiteit en de verhoudingen tussen mannen, vrouwen en wie onder geen van beiden viel. Die visies waren niet eenduidig en konden niet alleen verschillen naargelang de (dominante) cultuur, tijdperk of stem, maar evenzeer door de context. En hoewel vrouwvriendelijkheid niet hoog aangeschreven stond, lijken de standaarden voor mannen net zozeer hoog te liggen.
Hoewel De Waele, net als in zijn vorige werken, iets te vaak uitgebreid bronnen citeert, weet hij wel een breed en interessant perspectief te geven waardoor Betoverd door begeerte een interessant werk is voor iedereen die meer wil weten over hoe men in de oudheid over lust, liefde en intermenselijke verhoudingen dacht.
