Het kan verkeren: in allerijl, een paar uur voor de mens collectief het nieuwe jaar tegemoet feest, nog een geschenk moeten zien te versieren voor vriend of vijand, die zo vriendelijk was je uit te nodigen die avond. Voor dergelijke miserabele toestanden bestaan een aantal gouden stelregels. Eén daarvan luidt: geef een boek van John Irving cadeau. Titels genoeg opdat de lokale boekhandel altijd wel een roman op overschot heeft, en daarenboven heeft de auteur geen enkele miskleun op zijn naam staan. Het tegendeel geldt zelfs voor In een mens: Irvings laatste en meteen ook een van zijn meest sociaal geïnspireerde boeken.
Dat de mens zich in het algemeen sterk interesseert voor seksualiteit en alles dat daar om heen hangt, hoeft niemand u waarschijnlijk nog te vertellen. Dat de in maart zeventig geworden John Irving nu ineens een boek uitbrengt waarin de genderproblematiek een heel prominente rol speelt, lijkt dan weer minder aantrekkelijk – moet het praten over dergelijke sferen niet worden voorbehouden aan diegenen die er libidogewijs de meeste tijd aan spenderen? Niet als een klare kijk wil geboden worden, en Irving mag hoe dan ook een uitzondering genoemd worden. Zoals uit zijn inmiddels klassiek geworden oeuvre tot op heden altijd is gebleken, bleef de man met de jaren steevast het kind in zichzelf naar boven halen. Kortom maakt de auteur niet de fout een thema dat hij in interviews zelf erg belangrijk noemt, met niets dan ernst te benaderen.
Zoals alleen Irving dat kan, worden doorheen In een mens fraaie en minder fraaien kanten van het menselijke denken over en interageren met “de ander” blootgelegd. Meer dan een boek met een specifieke thematiek, is Irvings laatste pageturner alweer een universele beschouwing op typisch menselijke kantjes, die de lezer met het grootst mogelijk plezier tot zich kan nemen. In de pen van Irving zit overigens niets expliciet didactisch of moraliserend – de lezer wordt niet onderschat of een bepaald ideeëngoed op de mouw gespeld. Toch is het zonneklaar waar de schrijver naar toe wil of wat zijn visie is op (in dit geval) bijvoorbeeld biseksualiteit. Irving laat zich echter niet vastpinnen op een dergelijk onderwerp, want deze opmaat laat hem, en dat is cruciaal, toe om te grasduinen naar groter en belangrijker vragen die iets zeggen over het Amerika van vandaag. Bestaat verdraagzaamheid nog, hoe ziet het eruit, en waar eindigt het? In een maatschappij waarin het politieke klimaat steeds meer neigt naar het bestendigen van individualisme ten koste van anderen, is dat een hyperactuele en essentiële vraag. Kortom blijft Irving niet hangen bij clichés rondom het Amerikaanse, maar boort hij heel subtiel een extra dimensie aan die simpelweg ieder mens aanbelangt. De titel In one person is niet voor niets een verwijzing naar wat ons allemaal bindt, maar ook scheidt: we zijn uniek (one), maar evengoed en vooral allemaal mensen (person(s)).
Ondertussen is misschien de indruk ontstaan dat Irvings meest recente roman te zware kost is om bovenop een viergangenmenu op oudejaar te verteren. Niets is echter minder waar. Hoewel dit inderdaad een van de meest geëngageerde romans is van de auteur, heeft hij zich aan de andere kant van het spectrum ferm laten gaan. Nog meer dan anders wordt In een mens bevolkt door personages die lang zullen bijblijven. De liefde waarmee Irving hun excentrieke kanten eindeloos grappig maar ook met heel veel respect voor hun menselijkheid uittekent, is tegelijk bodemloos kostelijk als diep ontroerend om lezen. Daarnaast kan nooit voldoende gehamerd worden op hoe gracieus Irving de pagina’s aan elkaar schrijft, met het grootste vakmanschap en met tonnen monterheid. Nee, dit is niet het boek waarmee Irving zichzelf heeft heruitgevonden. Echter, wie van al diegenen die roman na roman van de man verorberen, zit daar op te wachten? En wie overweegt om In een mens nog op de valreep cadeau te doen, weet dit: Irving heeft nog twaalf andere uitstekende romans op zijn palmares staan. Dit bij wijze van tip, voor de komende twaalf edities van oudejaar?
