Banner

De Zweep

De smerige trilogie

Anne Dekerk - 01 mei 2002

De Zweep: connotaties van SM, taboes, littekens, pijn, … Herwig Ilegems, Mark Verstraete en Bart Meuleman staan er aan de basis van. Ze lieten hun wegen doorheen het theaterlandschap kruisen dankzij eenzelfde fascinatie voor lelijkheid. De schaamvlek van onze ziel — en meteen ook van het theaterlandschap, van de maatschappij — leggen ze hardhandig bloot. Als publiek word je "aangeslagen" en je beleeft er nog plezier in ook, want de hele voorstelling bulder je van het lachen.

De teksten van Bart Meuleman zijn sober; er is geen sprake van psychologisering, noch van een klassieke verhaallijn met dito plot. Wat doorheen de meesterlijke dialogen schijnt, is de door de voyeur stukgeslagen diepte, opengereten wonden en vunzig lillend vlees waarvan het bloed net is opgedroogd. Zoiets. Een herkenbare doch bizarre wereld opent zich. Het zijn zaken die nooit op het toneel vertoont worden (toch niet op deze manier en met deze intentie!), laat staan in de beleefde verhoudingen die we dagelijks met mensen aangaan. Het zijn de schaamteplekken die we allen meedragen en versluieren met behulp van reclamebeelden en onze vermeende beschaafdheid. De Zweep doorbreekt taboes en toch ook weer niet, want de voorstellingen zijn er zéker niet op gericht. Ze spelen met grenzen, ook die van het publiek. De beelden zijn van een soort lelijke esthetiek. Je wordt heen en weer gesleurd tussen afstandelijkheid en een té grote nabijheid. Het fascineert en stoot af tegelijkertijd. Ze spelen met de geloofwaardigheid van hun spel. Soms is het "echt" wat er gebeurt en dan weer niet. Soms zijn het verre herinneringen aan de kindertijd, zoals Herwig Ilegems die herhaaldelijk in zijn neus peutert en z’n vinger smakelijk in de mond steekt. En welke mama beschuldigde haar kind niet dat dit vies was?

Repetities bij De Zweep gaan er waarschijnlijk vrij intiem aan toe. Ze gaan op zoek naar het gênante, het vernederende, het meelijwekkende, … De donkere grotten van onze geest. Zaken waar we liefst niet mee geconfronteerd worden of die in de vergeetbox van ons (individueel en collectief) geheugen zijn terechtgekomen. Het is een radicale tegenpool van het mens- en lichaamsbeeld waarmee we dagelijks overspoeld worden. We zijn er ons niet eens meer van bewust, maar daar brengen de mensen van De Zweep wel verandering in.

De acteerstijl zit er dikwijls over, zonder dat het storend is: het zijn de kinderlijke kapoenstreken naar het publiek toe, je geniet van het plezier dat de acteurs er aan beleven. Je buldert van het lachen of bent geïrriteerd door je buurman die zich een breuk lacht met iets waar jij je voor doodschaamt. Dit grappig "overacteren" wordt dikwijls gecombineerd met realistische handelingen. Het zijn verschrikkelijk lichamelijke voorstellingen. Sex, uitwerpselen, lichaamsvochten, eelt, overgeven, … Je krijgt het allemaal over je heen.

Er hangt zwart in de lucht

Mark Verstraete (speelde in het verleden bij Arca in Gent, De Tijd, Oud Huid Stekelbees, BMCie en veel meer. Hij speelde ook in films en televisieprogramma’s zoals De kotmadam) en Herwig Ilegems (o.a. Theater-Teater, De Onderneming, … en recent nog te zien in Dantons Dood van Jan Decorte) vertolken twee broers die letterlijk en figuurlijk een donker hol bewonen. Ze houden van pornofilms en verzuipen in een ziekelijke sadomasochistische verhouding. Verstraete lijdt aan scoliose (een rugvergroeiing), Ilegems in politie-uniform lacht hem uit, vernedert hem en ridiculiseert hem tot op het bot. Je wordt met een grappige scène geconfronteerd en tegelijkertijd durf je niet te lachen, want je lacht dan ook "écht" met zijn bult. Het politie-uniform geeft het nog een dimensie bij: het vernederende uniform, de illusie van macht … Daarna gaan beide broers samen in bad en wassen ze elkaars rug. Een prachtig beeld, dat vage gevoelens van incestueuze walging oproept.

Het publiek wordt gemanipuleerd, je wordt soms bijna gedwongen tot nieuwsgierigheid. Bijvoorbeeld wanneer de broers, de dialogen meelallend, naar pornofilms kijken. Je kán de beelden niet zien, tot ze de televisie naar je toe draaien en je niet om het fetisjistisch beeld van een opengesperde vagina heen kunt. Porno, de vagina losgerukt van het gelaat, de vrouw als vleesgeworden object. Het is die vreemde paradoxale verhouding van de voyeur die meermaals terugkomt bij het kijken naar De Zweep. En plots besef je dat je eigenlijk ook naar jezelf aan het kijken bent.

Staat er haar op?

Deze tweede productie maakten ze onder de vleugels van Het Toneelhuis. Personages zijn "een moeder, een dochter, een vriend en een verre buur." Moeder rivaliseert met dochter op een vernederende manier. Dochter vernedert moeder. De vriend des huizes neukt de hulpeloze bedlegerige moeder en schreeuwt "sorry" bij elke stoot. Moeder vernedert vriend.

Slachtoffer en beul gaan in elkaar over tot het niet meer duidelijk is wie welke positie inneemt. En misschien gaat het altijd zo, maar we zijn zo gewoon om alles mooi op te delen in dualismen.

Schitterend is het stukje klassieke muziek dat in de huiskamer speelt waarop Ilegems "in real time" zit te boren. Zo zijn er nog een heleboel fantastische kleine ingrepen met klank, licht en handelingen. Ook slagen ze erin om met die lelijke menselijke kanten een portie ironie en maatschappijkritiek mee te geven. Heel subtiel soms, zéker niet met de vinger wijzend. Je wordt eenvoudigweg tot nadenken gebracht, gedwongen om op een andere manier te kijken. Je blik verandert. Staat er haar op? eindigt met een dialoog over de twee mannen die willen gaan diepzeeduiken. Een uiterst dubbelzinnige dialoog over de druk waaraan ze ten onder kunnen gaan!

Club Sandwich

"Twee zussen en hunne vent": de driften ontgrensd. De vrouwen tonen hun achterste in de spiegel en betasten elkaars cellulitis. De echtgenoot van één der zussen kijkt toe. Dit voyeurisme wordt onprettig gevonden door de andere zus: conflict. Wat volgt zijn orgieën, partnerruil, fysisch geweld, de hoogzwangere Elke Dom die met zwarte tape aan de koelkast gebonden wordt, één been omhoog om dan geneukt te worden … De scènes worden onderbroken met elektronisch geruis en andere geluiden die verstorend werken. Het is de leegte die zich opdringt en bromt, de verdrongen duisternis die het vermeende evenwicht verstoort. Bijna slapstickgewijs krijg je op het einde "drie manieren om iemand te vermoorden" gepresenteerd. Maar het mislukt. Niets lukt: het leven lukt niet, de dood lukt niet…

Met deze Smerige Trilogie neemt De zweep alvast een unieke plaats in in het theaterlandschap. Ze onderzoeken aspecten van geloofwaardigheid, kijken en lelijkheid op een heel specifieke wijze. De teksten van Meuleman dragen met hun aparte taal hiertoe bij. Een taal die wel op het lichaam van de acteurs gekerfd lijkt.

E-mailadres Afdrukken