Banner

Het Zuidelijk Toneel

De Nacht Zingt Zijn Eigen Lied

Brecht Hermans - foto's: Phile Deprez - 11 mei 2006

Nietszeggend is wat men zegt, het zegt alleen dat men niets te zeggen heeft. De stiltes daarentegen spreken. Ondertussen hangt een uurwerk ons als het zwaard van Damocles boven het hoofd. De nacht zingt zijn eigen lied, even lachwekkend als schrikwekkend.

Jon Fosse en Olivier Provily lijken voor elkaar geboren. De nacht zingt zijn eigen lied is alweer het derde werk van de Noorse auteur dat door Provily op de planken wordt gebracht. Man en vrouw met kind, een groot huis, stijlvolle inrichting en de pantoffeltjes naast de sofa. Het prille geluk van dit gezinnetje is aandoenlijk. Hier en daar zijn er wel wat spanningen omdat de jonge vrouw het niet kan verkroppen dat haar man nooit buitenkomt. En omdat de grootouders bij hun bezoek aan het pasgeboren kindje meteen na het leveren van een totaal nutteloos cadeau weer vertrekken. En omdat de jonge man, een schrijver, steeds wordt afgewezen bij elke uitgeverij. Maar elk huisje draagt nu eenmaal zijn kruisje. Naarmate het avond en nacht wordt, lopen de spanningen echter steeds hoger op, met catastrofale gevolgen.

De tekst van Jon Fosse is bij tijden een parodie op de ongemakkelijke stilte: mensen die niet weten wat te zeggen, en daarom maar gaan praten over op wie de baby nu eigenlijk lijkt. Dit kan komisch zijn omwille van de herkenbaarheid, maar onderhuids woedt een enorme spanning. Bij Fosse zeggen stiltes meer dan woorden, en laat dat nu ook een leidmotief zijn in het werk van Provily. Eerder dit seizoen zagen we dit al bij zijn Fragmenten, en nu zelfs met nog meer overtuiging.

De clichés volgen elkaar in De nacht zingt zijn eigen lied zo snel en strak op dat het een stilering wordt. Niet alleen in tekst, maar ook in beeld. De kast, de tafel, de bank. Precies zoals we die terugvinden bij het modale gezin, en daardoor juist bevreemdend. Door de grote mate van herkenbaarheid, wordt een afstand gecreëerd die de personages in een soort vacuüm plaatst. Wat er gebeurt, is herkenbaar. En toch ook weer niet. Het lijkt volkomen voorspelbaar wat de personages te wachten staat, en toch blijven we mateloos geboeid door hun spartelen. Tot het schokkende einde ons naar adem snakkend genadeloos wakker schudt.

Dankzij het strakke spel van de acteurs komt De nacht zingt zijn eigen lied des te harder aan. Provily staat tijdens het repetitieproces heel dicht bij zijn acteurs, en dat is te zien. Ze spelen allen met eenzelfde afstand en toch ook intensiteit. Ze tonen niet hun woede door te gaan schreeuwen, maar door deze in te houden en in hun hele lichaam te laten rondmalen. En dat kun je zien, en vooral voelen. Wanneer Nanette Edens hopeloos uit het grote raam naar buiten staart, komt dat veel harder aan dan wanneer zij als een razende furie tekeer zou gaan.

Het enige gevaar waar men zich bij het Zuidelijk Toneel bewust van moet zijn, is dat door de stilering van de personages zij soms angstvallig dicht op de rand van de stereotypering balanceren. Vooral de ouders van de jonge man zijn nog net geen stripfiguren. Met hun typische kostuums en haarstijl lijken zij dit bijna te worden, maar door uitstekend spel weten de acteurs deze aankleding gelukkig naar de achtergrond te verdringen.

Bij Fragmenten reageerde de pers nog verdeeld, over De nacht zingt zijn eigen lied is iedereen onverdeeld enthousiast. Zoals u van ons verlangt, had goddeau al eerder in de gaten dat we van Olivier Provily veel mogen verwachten. En ook deze keer stelt hij niet teleur.

De nacht zingt zijn eigen liedis nog tot 3 juni op tournee in Vlaanderen en Nederland. Voor data, zie de speellijst.

E-mailadres Afdrukken