NTGent

Candide

7.0
Brecht Hermans - foto's: Phile Deprez - 24 oktober 2012

De wereld is er beroerd aan toe. Na al die eeuwen vooruitgang zou je verwachten dat de problemen zo langzamerhand opgelost raken, maar iedereen met een beetje open blik ziet een ander verhaal. We spartelen rond in een poging de moed niet te laten zakken, proberen ons vast te klampen, maar hebben geen idee waaraan. Dit ronddolen van de mens in de chaos van de wereld en het leven zet NTGent brutaal eerlijk op scène.

Zwitsers gastregisseur Michel Schröder baseert zich op Voltaires satirische meesterwerk Candide ou l’optimisme. Hierin ontdekt de jonge Candide gaandeweg dat de wereld niet zo geweldig in elkaar zit als hij dacht. Opgevoed met de leuze “dit is de beste der beste werelden” wordt hij na het verlaten van zijn veilige omgeving geconfronteerd met een reeks karakters die hem de ogen openen. Ziekte, onrecht, zinloos geweld. Zo schoon is het toch allemaal niet. Maar hij zet zijn zoektocht naar zijn geliefde Cunegonda en naar het geluk verder, wat hem tot in de verre Amerika’s leidt. Na een rollercoasterrit van avonturen vestigt hij zich uiteindelijk op een boerderij in het zonnige Turkije en spreekt zijn legendarische profetie uit: “il faut cultiver notre jardin”.

Van bovenstaand verhaal blijft in het fragmentarische Candide van NTGent op het eerste gezicht niet veel over. Er worden wel passages uit het boek aangehaald, maar zij worden overladen met en onderbroken door videofragmenten, strepen muziek en een uit brokstukken opgebouwd decor, 100% gerecycleerd uit voorgaande voorstellingen. Op alle vlakken is er chaos op scène gebracht, en juist daarmee blijven Schröder en het ensemble zeer trouw aan het boek. Het mag dan lijken alsof de sloophamer op Voltaire is botgevierd, maar NTGents Candide benadert net heel dicht het gevoel waarmee de lezer van de roman achterblijft: “overrompeld, gedesoriënteerd en verdwaasd” geeft dramaturg Koen Haagdoren toe.

Visueel is de scène precies dat: een overrompeling. Je kan onmogelijk alle aangeboden informatie registreren, laat staan interpreteren. Het ene videofragment na het andere flitst voorbij, niet zelden worden twee-drie beelden simultaan geprojecteerd. Temidden deze chaos poot NTGent een aantal personages uit het boek neer, weggerukt uit hun veilige context. Ze lopen dan ook verloren, met als enige steun het weinige dat ze nog hebben: elkaar. Samen zoeken ze hun heil in de roes van drank, drugs en seks, en projecteren op Candide wat ze graag willen zien: een beetje hoop voor de toekomst. Maar die hoop wordt gesmoord door hun eigen verschrikkelijke verhalen over syfilis, wrede martelingen en moorddadige Bulgaren. Niet onterecht stelt een van de personages (An Miller) zich de vraag waarom mensen toch zo vasthangen aan het leven. We zouden ons gemakkelijk van die last kunnen ontdoen. Zelfmoord als mogelijke uitweg is voor het Gentse stadstheater een standpunt met ballen.

En dat is precies wat deze Candide opmerkelijk maakt. De durf van het gezelschap om het publiek niet te sussen met een entertainende voorstelling die braafjes het verhaaltje van Voltaire volgt. Zonder verbloeming toont het gezelschap de chaos waarin de mens al eeuwen verdwaalt. Candide wordt zo een inhoudelijk en visueel uitdagende voorstelling. Je moet kunnen aanvaarden dat je het geheel niet kan vatten en dat het je geen oplossingen biedt.

Het optimisme als moral duty zoals het in Aïda, de voorganger van Candide, werd gepropageerd lijkt ver zoek. De hoop zit vooral geconcentreerd in de prachtige liederen, in de onderlinge verbinding tijdens het samen zingen. Dat kunnen de acteurs van NTGent als geen ander -- wat een “Hallelujah”! Maar ook solo verbaast Lien Wildemeersch met haar frêle hoge tonen en bezorgt Chris Thys ons kippenvel met haar aria die bijna in tranen eindigt met “waarom vader, waarom?”.

Aan het eind van Candide worden we herinnerd aan het fameuze “il faut cultiver notre jardin”. Ook daarin schuilt hoop. De wereld is een woestenij, maar we kunnen alsnog proberen om er samen iets van te maken. Het utopische Eden zullen we niet bereiken, maar dat is geen reden om het niet te proberen. De politiek zal het niet voor ons doen, een betere wereld begint bij onszelf. Laten we onze kop niet in het zand steken en de oplossingen van anderen afwachten. Verandering komt niet van zogezegde weldoeners of politici. De ware mentaliteitsverandering begint in onze eigen tuin.

E-mailadres Afdrukken