Banner

Prenten in de eeuw van Bruegel

Bozar te Brussel

9.0
Gino Vandenborne - 07 maart 2019

De Brusselse musea en kunstinstellingen besteden in 2019 bijzondere aandacht aan de herdenking van een overlijden. Onze zestiende-eeuwse schilder Pieter Bruegel de Oude zal op 9 oktober immers exact 450 jaar geleden overleden zijn. Hoog tijd dus voor duiding inzake diens belangwekkende oeuvre.

alt

Bozar neemt in dit Bruegeljaar een vooraanstaande plaats in met twee parallel lopende tentoonstellingen: één rond voorloper Bernard Van Orley en één over het grafische prentwerk van Pieter Bruegel. Prenten in de eeuw van Bruegel nader analyseren is echter onmogelijk zonder het bredere kader te kennen waarin de prentdrukkunst zich in de zestiende eeuw bevond. Bozar deed dan ook een beroep op twee doctoranten van de Koninklijke Bibliotheek, Joris Van Grieken en Maarten Bassens, die als co-curatoren meewerkten aan deze prestigieuze expo.

In het begin van de zestiende eeuw was het maken en verspreiden van gedrukte beelden reeds ingeburgerd in de Nederlanden. De expo opent dan ook terecht met een korte introductie over de technieken die gebruikt werden bij houtsnedes, etsen en kopergravures, de meest voorkomende vormen van de prentdrukkunst. In het begin van de zestiende eeuw raakten deze technieken ook verspreid onder heel wat Zuid-Nederlandse schilders evenals bij een aantal Duitse schilders die toevallig langs Antwerpen of Brussel passeerden. De duiding van de invloed van Albrecht Dürer is dan ook zeker niet overbodig.

Elke prent opgevat volgens het houtsnedeprocédé of als kopergravure, was hoe dan ook een kostelijke aangelegenheid, de maker kon zich dus maar best verzekeren van een grote te drukken oplage om winst te maken. Het gedrukte beeld werd dan ook al zeer snel gebruikt om personen en gebeurtenissen af te beelden. Het Habsburgse hof dat eerst in Mechelen en later ook in Brussel haar tenten opsloeg, gebruikte de prentdrukkunst bewust voor propagandistische doeleinden. In de expo zijn voorbeelden terug te vinden van bijvoorbeeld portretten met als onderwerp Margaretha van Oostenrijk en Karel V die in grote oplagen verspreid werden. Daarnaast gaf het hof uiteraard ook religieuze opdrachten aan de makers. Ten slotte waren de verheerlijking van de militaire overwinningen en de bevestiging van het machtstreven van de Habsburgers een derde insteekpunt voor de kunstenaars.

Deze laatste categorie prenten liet duidelijk toe om het decor open te trekken naar wat men tegenwoordig het exotische zou noemen. Bruegel en zijn kompanen vonden als het ware het landschap uit. Helemaal exact kan het niet meer nagegaan worden, maar er zou in Brussel een duidelijke kern bestaan hebben met familiebanden. Bruegel was immers getrouwd met Maaike, dochter van Pieter Coecke Van Aalst, die vlak langs een reeks kunstenaarsateliers woonde en er zelf één bezat. Van hieruit lopen ook de lijnen naar bijvoorbeeld Bernard Van Orley. Veelal stelt zich dan de vraag waar de intellectuele invloed voor de kunstenaars vandaan kwam. Misschien van Italiaanse rondtrekkende kunstenaars die in een nabijgelegen klooster verbleven of van de reizen naar Italië van bijvoorbeeld Bruegel?

In een aparte sectie wordt uitvoerig ingegaan op architectuur en ornamenten. De prachtigste stukken bevinden zich echter onder de rubriek religie of politiek. Zo liet keizer Karel V een genealogische rol ontwerpen waarin de hele stamboom van de Habsburgers tot aan Clovis uitgebeeld staat. De boerentaferelen uitgebeeld door Bruegel vinden we ook terug in een aantal prenten. Echt bepalend blijft echter zijn oeuvre op het gebied van een aantal reeksen, zoals deze van de zeven hoofdzonden of de zeven deugden.

De expo blinkt uit in het exact duiden van de historische achtergronden van deze taferelen. Daarnaast weet de tentoonstelling echter ook kostbare informatie bijeen te brengen rond de werking van de ateliers van de Brusselse kunstenaars. Tevens wordt de problematiek van het verspreiden van de gedrukte prenten mee aangekaart. Een speciale sectie werd ook gewijd aan de invloed van de schilder Jeroen Bosch, door wie thema’s aangebracht werden die terugkwamen in de prenten van de zestiende eeuw.

Deze expo is daarom eens te meer een wetenschappelijk ondersteunde, adequate, boeiende en vooral persoonlijke visie op wat velen de eeuw van Bruegel zijn gaan noemen.

Prenten in de eeuw van Bruegel loopt nog tot 23 juni 2019 in Bozar te Brussel

E-mailadres Afdrukken