Banner

Zot Geweld/Dwaze Maagd

Hof van Busleyden, Mechelen

7.0
Julie Booms - 18 november 2016

2016 staat in het teken van kunstenaar Rik Wouters. Honderd jaar geleden, op 11 juli 1916, overleed de schilder van de dynamische kleurstreken en de beeldhouwer van de nerveuze vitaliteit. Een recent gepubliceerde graphic novel over muze Nel en twee tentoonstellingen in het ModeMuseum in Antwerpen en het Museum Flehite in Amersfoort werpen een nieuw licht op zijn oeuvre. En ook in Mechelen komt de kunstenaar terug tot leven. De tentoonstelling Zot Geweld/Dwaze Maagd in het Hof van Busleyden brengt een bruisende ode aan Wouters’ befaamde sculptuur.

”Het Zotte Geweld” uit 1912 kreeg een centrale plaats in de ondergrondse tentoonstellingsruimte van het vernieuwde Mechelse museum. In de vier hoeken van de zaal worden de hoofdthema’s van de tentoonstelling – dans, evenwicht, schoonheid en moraliteit – ingeleid. Van daaruit kan de bezoeker een eigen parcours volgen. Wouters’ bronzen beeld wordt omringd door een uitgebreide collectie werken uit diverse artistieke disciplines en periodes. Historische documenten en objecten, beelden van Auguste Rodin en Peter Rogiers worden naast schilderijen van Modigliani en Kati Heck, en beeldfragmenten van Valeska Gert en Bruce Nauman gepresenteerd. De curatoren sturen mee met behulp van een bondige bezoekersgids en korte quotes bij de werken.

Tegenover Rik Wouters’ sculptuur hangt een affiche voor een dansvoorstelling van Isadora Duncan. Die laatste trad in 1907 op in de Brusselse Muntschouwburg en introduceerde een natuurlijke dansstijl waarbij de danseressen de choreografie blootsvoets en zonder korset uitvoerden. Ze oogstte veel bewondering voor het slotnummer van dit optreden: de “Skythendans”. De oerdynamiek die zij het lichaam liet uitstralen, inspireerde Rik Wouters tot het creëren van “Het Zotte Geweld”. Nel stond tot uitputting toe model voor het werk dat Duncan’s ongeremde bewegingen vatte. Naakt en dansend op één been vormt het een prachtige hommage aan de zinnelijkheid en de levenslust.

Een ander symbool binnen de danskunst rond de eeuwwissel was Loïe Fuller. Raoul Larche en Georges Lemmen zijn twee van de vele kunstenaars die haar spectaculaire “Serpentinedans” probeerden te ‘vangen’. De bronzen art-nouveaulamp van de Franse Larche laat het licht schijnen op het lange zijden kostuum dat Fuller ritmisch heen en weer deed wapperen. De Belgische pointillist Lemmen zet de danseres als een fladderende vlinder neer op papier. De essentie van de vluchtige dansbeweging uitbeelden was een populaire bezigheid die beïnvloed werd door stilistische keuzes. Terwijl Marcel-Louis Baugniet met abstracte kleurvlakken de geometrische houding van danseres Marguerite Acarin nabootst, gebruikt Kandinsky slechts enkele lijnen om gefotografeerde dansposes te interpreteren.

“Het Zotte Geweld”, een uitbundige Nel die het lichaam naar achteren zwaait en de armen in de lucht gooit, was een poging van Rik Wouters om te wedijveren met zijn collega’s in de zoektocht naar evenwicht. Het gevecht met de zwaartekracht heeft kunstenaars altijd al bezig gehouden en vormt vandaag de dag nog steeds een uitdaging. De felrode sculptuur “Hybrid Lucidity” van Peter Rogiers lijkt wel een hedendaagse versie van het beeld van Wouters. De flirt met de wetten van de statica typeert ook Paul Gees’ zwevende installatie, waarbij drie gestapelde balken door keien in balans gehouden worden.

In een derde hoek focust de tentoonstelling op het belang van schoonheid in de kunst en de verbeelding van het naakt doorheen de kunstgeschiedenis. Een kleine voorstelling van de naakte godin Venus toont het antieke schoonheidsideaal voor vrouwen: kleine borsten, brede heupen en een bollende buik. De overheersing van een esthetische perfectie in de schilder- en beeldhouwkunst hield eeuwenlang stand, maar sinds het einde van de 19de eeuw richtten kunstenaars de aandacht op realistische weergaven van de menselijke figuur. Rik Wouters sluit met “Naaktstudie”, een schildering van Venus die na het baden haar haar uitwringt, aan bij een motief uit de Grieks-Romeinse oudheid, maar vormt het om tot een tafereel uit het dagelijkse leven. Net als bij “Gehurkt naakt”, “Dromerij” en “Het Zotte Geweld” zijn Nels karakteristieke proporties en ronde vormen natuurgetrouw weergegeven.

De oorspronkelijke titel van “Het Zotte Geweld” was “La vierge folle / De Dwaze Maagd”. Het gebruik van twee namen, die geen synoniem van elkaar zijn, genereert verschillende interpretaties. Het vierde luik van de expo pikt hierop in en plaatst (levens)lust en dwaasheid tegenover moraliteit. Verwijzingen naar de Grieks-Romeinse mythologie zijn ook hier veelvuldig aanwezig. Op een antieke olielamp staat een dansende maenade of bacchante afgebeeld. Deze volgelinge van Dionysus, de god van de wijn, de extase en het genot, staat bekend om haar uitzinnige en gewelddadige gedrag. “Het dwaze lied” van Jef Laumbeaux uit 1884 toont diezelfde figuur terwijl ze een schunnig lied in het oor van een sater zingt. Het zijn voorstellingen die ongetwijfeld een rol spelen bij de perceptie van Wouters’ werk. Verder richt dit luik zich op het moreel dilemma van naakt in de kunst. Een affiche met ‘une femme nue’ promoot het toneelstuk “La vierge folle” uit 1910 van de Franse schrijver Henri Bataille. En een kleine eeuw later tasten de hedendaagse kunstenaars Berlinde de Bruyckere en Marlene Dumas de grenzen af: terwijl de ‘dekenvrouw’ van De Bruyckere haar lichaam verbergt, etaleren de pin-up girls van Dumas zonder schaamte hun naaktheid.

Met slechts negen werken van Rik Wouters vormt Zot Geweld/Dwaze Maagd geen klassieke retrospectieve. Wel een thematentoonstelling met een verzameling van diverse klassieke en moderne werken die allen een connectie hebben met “Het Zotte Geweld”. De expo raakt boeiende onderwerpen aan, zoals evenwicht in de beeldhouwkunst, de uitbeelding van het feminiene naakt, de bevrijding van het lichaam, … die over vier centrale thema’s onderverdeeld zijn. Maar deze ambitieuze benadering maakt dat de tentoonstelling eerder een algemeen overzicht in plaats van een grondige analyse aanbiedt. Niettemin slaagt Zot Geweld/Dwaze Maagd in haar opzet: de bezoeker overtuigen van de tijdloze kracht van Wouters’ iconische sculptuur.

Zot Geweld/Dwaze Maagd loopt nog tot 11 december 2016 in het Hof van Busleyden in Mechelen.

E-mailadres Afdrukken